Kelime Stratejisi
Bu ders kelime ezberletmez. Bilmediğiniz bir kelimeyle karşılaştığınızda ne yapacağınızı öğretir: kelimenin parçalarından anlamını tahmin etmek, cümledeki ipuçlarını okumak ve yanlış şıkları elemek.
Bir kelimeyi ön ek + kök + son ek diye parçalayıp anlamını tahmin etmek.
Cümledeki ipucu kelimelerden boşluğun olumlu mu olumsuz mu olduğunu çıkarmak.
Şıkları kelime türüne göre eleyip iki seçeneğe inmek.
Gerçekçi olalım: Bu stratejiler kelime çalışmasının yerine geçmez, onu verimli hâle getirir. Hiç kelime bilmeyen biri strateji ile soru çözemez; ama 2000 kelime bilen biri strateji ile 4000 kelime bilen gibi sonuç alabilir.
Önce terimler (1/2)
Renk anahtarı: pembe = ön ek (prefix), sarı = kök (root), mavi = son ek (suffix), yeşil = cümledeki ipucu kelime.
unpredictable
predict = tahmin etmek. Kelimenin ana anlamı buradadır. Ön ek ve son ek bu anlamı değiştirir, yaratmaz.
un- = değil, olumsuz. unhappy = mutsuz.
Kural: Ön ek kelimenin türünü değiştirmez. happy sıfattır, unhappy de sıfattır. Sadece anlamı çevirir.
teach (fiil) + -er → teacher (isim)
Kural: Son ek çoğu zaman kelimenin türünü değiştirir: fiili isme, ismi sıfata, sıfatı zarfa çevirir. Sınavda en çok işinize yarayacak bilgi budur.
un (değil) + predict (tahmin etmek) + able (-ebilir, sıfat yapar) = tahmin edilemez.
Kelimeyi hiç görmemiş olsanız bile üç parçadan anlamı çıkardınız. Sınavda yapacağınız şey tam olarak budur.
Önce terimler (2/2)
Aynı kökten türeyen kelimeler topluluğu:
decide (karar vermek) · decision (karar) · decisive (kararlı) · decisively (kararlı biçimde)
Bir kelime öğrenirken ailesini birlikte öğrenmek, tek kelime yerine dört kelime kazandırır.
Kelimenin içinde bulunduğu cümle ve çevresidir. Boşluğa ne geleceğini bağlam söyler.
The policy was ___ by most workers, who appreciated the extra flexibility.
Politika, ek esnekliği beğenen çoğu çalışan tarafından ___ .
"appreciated" olumlu bir kelime; öyleyse boşluk da olumlu olmalı: welcomed (olumlu karşılandı). "opposed" (karşı çıkıldı) elenir.
Birlikte kullanılması alışkanlık hâline gelmiş kelime çiftleridir.
make a decision — do a decision
heavy rain — strong rain
İkisi de "yapmak / güçlü" demek olsa bile İngilizce sadece birini kabul eder. Kural yoktur, alışkanlık vardır.
olumlu: improve, benefit, thrive, remarkable
olumsuz: decline, threaten, severe, reluctant
nötr: occur, contain, involve, indicate
Kelimenin tam anlamını bilmeseniz bile yükünü bilmek şıkların yarısını eler.
Sınavda nerede karşınıza çıkar?
Doğrudan soru: cümledeki boşluğa anlamca uygun kelimeyi seçmek. Beş şıkkın (A–E) hepsi aynı türdendir; ayrım sadece anlamdadır.
Paragraf içindeki boşlukların bir kısmı kelime, bir kısmı dilbilgisidir. Kelime boşluklarında bağlam ipucu daha güçlüdür.
Paragraf (15), Çeviri (12), Cümle Tamamlama (8), Anlamca Yakın Cümle (5)… Hepsinde kelime bilmeden şık ayırt edemezsiniz.
Resmî: YDT İngilizce 80 sorudur; Kelime Bilgisi 5, Cloze 5, Paragraf 15, Çeviri 12, Cümle Tamamlama 8 dağılımı 2018'den bu yana değişmemiştir.
Resmî değil: Hangi sorunun hangi konudan geldiği açıklanmaz. Yukarıdaki üç kutu sayı iddiası değil, kelime bilgisinin bu bölümlerde yapısal olarak nasıl iş gördüğünün değerlendirmesidir.
Strateji 1 — Bağlam ipuçlarını okumak
Cümle, bilmediğiniz kelimeyi genelde başka bir yerde açıklar. Dört tür ipucu vardır.
The medicine was efficacious, that is, it worked very well.
İlaç etkiliydi, yani çok işe yaradı.
İpucu kelimeler: that is, in other words, or, namely, i.e.
Her brother is generous, but she is rather frugal.
Kardeşi cömerttir ama o oldukça tutumludur.
İpucu kelimeler: but, however, whereas, unlike, on the contrary, although. Zıtlık gördüyseniz boşluk ters yüklü olmalıdır.
Nocturnal animals, such as owls and bats, hunt at night.
Baykuş ve yarasa gibi gececil hayvanlar geceleri avlanır.
İpucu kelimeler: such as, for example, including, like.
The road was impassable, so we had to turn back.
Yol geçilmezdi, bu yüzden geri dönmek zorunda kaldık.
İpucu kelimeler: so, therefore, because, as a result, since.
Uygulama sırası: Önce şıkları kapatın, cümleyi okuyun, boşluğa Türkçe bir kelime koyun. Sonra şıklara bakın; kendi kelimenize en yakın olanı seçin. Şıkları önce okumak sizi çeldiricilere bağlar.
Strateji 2 — Ön ekler: olumsuzluk
En sık karşılaşacağınız grup. Hepsi "değil / -sız" anlamı katar; hangisinin kullanılacağı kelimenin ilk harfine göre değişir.
| Ön ek | Ne zaman | Örnek | Türkçe |
|---|---|---|---|
| un- | en yaygın, çoğu sıfat ve fiil | unable, unlikely, unlock | yapamayan, olası değil, kilidi açmak |
| in- | genel kural | inaccurate, incomplete | hatalı, eksik |
| im- | b, m, p ile başlayanlarda | impossible, immoral, imbalance | imkânsız, ahlaksız, dengesizlik |
| il- | l ile başlayanlarda | illegal, illogical | yasadışı, mantıksız |
| ir- | r ile başlayanlarda | irregular, irrelevant | düzensiz, konu dışı |
| dis- | zıddını yapmak, geri almak | disagree, disappear, dishonest | katılmamak, kaybolmak, dürüst olmayan |
| non- | bir sınıfa ait olmamak (tarafsız) | non-profit, non-existent | kâr amacı gütmeyen, var olmayan |
| mis- | yanlış yapmak | misunderstand, mislead | yanlış anlamak, yanıltmak |
invaluable = "değersiz" DEĞİL, paha biçilmez (çok değerli). Karşıtı: worthless.
inflammable = "yanmaz" DEĞİL, kolay tutuşan. flammable ile aynı anlamdadır. Karşıtı: non-flammable.
indifferent = "farklı değil" DEĞİL, umursamaz, kayıtsız.
Ön ek stratejisi güçlüdür ama tek başına karar vermeyin; şüphede kalırsanız bağlama bakın.
Ön ekler: zaman, yön, miktar
re- = yeniden: rebuild, reconsider
pre- = önce: prehistoric, preview
post- = sonra: postwar, postgraduate
fore- = önceden: forecast, foresee
over- = fazla: overestimate (fazla tahmin etmek)
under- = az: underestimate (hafife almak)
out- = daha çok/geçmek: outnumber (sayıca üstün olmak)
over/under ikilisi paragraf sorularında karşıt çift olarak sık kullanılır.
inter- = arasında: international, interact
trans- = öteye/karşıya: transport, transform
sub- = altında: submarine, subway
ex- = dışarı/eski: export, ex-president
co- = birlikte: cooperate, coexist
anti- = karşıt: antibiotic, antisocial
self- = kendi: self-confidence, self-esteem
multi- = çok: multinational, multicultural
Strateji 3 — Son ek kelimenin türünü söyler
Bu tablo sınavda anlamı bilmeden şık elemenizi sağlar. Boşluğa isim gerekiyorsa sıfat sonekli şıkkı okumadan eleyin.
| Tür | Son ekler | Örnek |
|---|---|---|
| İSİM | -tion, -sion, -ment, -ness, -ity, -ance, -ence, -ship, -hood, -ism | education, development, happiness, ability |
| KİŞİ | -er, -or, -ist, -ant, -ee | teacher, actor, scientist, employee |
| FİİL | -ize, -ify, -en, -ate | modernize, simplify, shorten, activate |
| SIFAT | -ful, -less, -able, -ible, -ous, -ive, -al, -ic, -y | useful, helpless, comfortable, dangerous |
| ZARF | -ly | quickly, carefully |
friendly, lovely, lonely, likely, costly → bunlar sıfattır, zarf değil. ("He spoke friendly" yanlıştır; "in a friendly way" denir.)
Neden: -ly eki sıfata gelirse zarf yapar (quick → quickly), isme gelirse sıfat yapar (friend → friendly).
Aynı uyarı -ate için: fiil de yapar (activate), sıfat da olabilir (accurate, appropriate). Son ek güçlü ipucudur, garanti değildir; cümledeki yerine de bakın.
Kelime ailesi — bir kökten dört kelime
Bir kelime öğrenirken ailesini yazın. Sınavda boşluğun türü değiştiğinde aynı kökün başka biçimi gerekir.
| Fiil | İsim | Sıfat | Zarf |
|---|---|---|---|
| decide | decision | decisive | decisively |
| succeed | success | successful | successfully |
| analyse | analysis | analytical | analytically |
| differ | difference | different | differently |
| rely | reliance / reliability | reliable | reliably |
| strengthen | strength | strong | strongly |
| economize | economy / economics | economic / economical | economically |
| vary | variety / variation | various / variable | variously |
Son iki satıra dikkat: aynı kökten iki farklı isim ve iki farklı sıfat çıkıyor ve anlamları aynı değil. Bir sonraki slaytta bunlar var.
Şıklarda karşınıza çıkacak yakın çiftler
Sık kullanılan çeldirici kalıbı: aynı kökten türetilmiş, biri doğru biri yanlış iki kelime.
| Kelime | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
| economic | ekonomiyle ilgili | economic growth (ekonomik büyüme) |
| economical | tasarruflu, az harcayan | an economical car (yakıt yakmayan araba) |
| sensible | mantıklı, aklı başında | a sensible decision |
| sensitive | hassas, çabuk etkilenen | sensitive skin / a sensitive issue |
| effective | etkili, işe yarayan | an effective treatment |
| efficient | verimli, az kaynakla çok iş yapan | an efficient engine |
| continual | durup durup tekrarlayan (arada kesiliyor) | continual interruptions (ardı ardına gelen kesintiler) |
| continuous | hiç durmayan, kesintisiz | continuous rain (aralıksız yağmur) |
| historic | tarihe geçen, önemli | a historic decision |
| historical | tarihe ait, tarihsel | historical records |
| literal | kelimesi kelimesine | a literal translation |
| literary | edebiyatla ilgili | literary criticism |
| considerable | hatırı sayılır, epeyce | a considerable amount |
| considerate | düşünceli, saygılı | a considerate neighbour |
Strateji 4 — Eşdizim (collocation)
Anlamı doğru olan kelime bile yanlış olabilir; İngilizce bazı eşleşmeleri kabul etmez. Bunlar kuralla değil, görerek öğrenilir.
make = üretmek, ortaya çıkarmak: make a decision, make progress, make an effort, make a mistake, make a suggestion
do = yerine getirmek, uğraşmak: do research, do homework, do business, do damage, do an experiment
take: take a risk, take measures, take place (gerçekleşmek), take into account
have: have an effect on, have an impact on, have difficulty
pay: pay attention to · draw: draw a conclusion, draw attention
heavy rain / traffic · strong wind / evidence · deep concern · high risk / cost
strong rain ve heavy wind yanlıştır; ikisi de "güçlü/şiddetli" demek olsa bile.
play a role in · carry out research · pose a threat to · give rise to (yol açmak) · put forward a theory · come to a conclusion · account for (açıklamak / oranını oluşturmak)
Paragraf sorularında bu kalıplar cümlenin iskeletini kurar; tanımak okuma hızınızı artırır.
Paragraflarda sürekli dönen akademik kelimeler
YDT paragrafları bilimsel metinlerden alınır. Aşağıdaki kelimeler konu ne olursa olsun karşınıza çıkar; yükleriyle birlikte öğrenin.
The study revealed that… Araştırma şunu ortaya koydu…
facilitate = kolaylaştırmak · feasible = yapılabilir
hinder = engellemek · scarce = kıt · detrimental = zararlı
Çok: numerous, considerable, substantial, abundant, widespread
Az: scarce, minimal, negligible (önemsenmeyecek kadar az), rare
Paragrafın "ana fikir" sorusunda doğru şık genelde bu kelimelerin verdiği ölçüye uyar; abartılı şıklar (always, never, all) çeldiricidir.
Yanlış kelime seçimi — ve nedeni
| Yanlış | Doğru | Neden |
|---|---|---|
| This car is very economic. | economical | Az yakıt yakıyor demek isteniyor; economic = ekonomiye ait. |
| She made a research. | did / carried out research | Eşdizim; ayrıca research sayılamaz, "a" almaz. |
| The rain was strong. | heavy rain | Eşdizim alışkanlığı; strong yağmurla kullanılmaz. |
| He behaved friendly. | in a friendly way | friendly sıfattır, -ly'li olması onu zarf yapmaz. |
| Her advice was invaluable, so we ignored it. | Her advice was worthless, so we ignored it. | invaluable = paha biçilmez (olumlu). Değersiz demek isteniyorsa worthless. |
| The medicine had an efficient effect. | an effective treatment | efficient = verimli (kaynak kullanımı); işe yaraması effective'dir. |
| There was a considerate rise in prices. | a considerable rise | considerate = düşünceli (insan için); miktar için considerable. |
Ezber kartı — bilmediğin kelimeyle karşılaşınca
| Durum | Ne yapılır | Örnek |
|---|---|---|
| Kelimeyi hiç görmedim | Parçalara ayır: ön ek + kök + son ek | immeasurable = ölçülemez |
| Kökü tanıyorum, biçimi yabancı | Kelime ailesinden anlamı taşı | reliable biliyorsan reliance = güven(me) |
| Hiçbir ipucu yok | Cümledeki ipucu kelimeye bak (but, so, such as) | Zıtlık varsa ters yüklü kelime seç |
| İki şık da anlamca uyuyor | Eşdizim ve kelime türünü kontrol et | make/do, heavy/strong, effective/efficient |
| Hâlâ ikisi arasında kaldım | Cümledeki yükü (olumlu/olumsuz) karşılaştır | hinder (olumsuz) ≠ facilitate (olumlu) |
Sıra önemli: önce bağlam, sonra parça analizi, en son eşdizim. Parçadan başlarsanız invaluable gibi kural bozan kelimeler sizi yanıltır.
Altı klasik tuzak
Şıklara bakarak cümleyi okursanız her şık mantıklı gelir. Önce cümleyi okuyup boşluğa kendi kelimenizi koyun.
invaluable, inflammable, indifferent kuralı bozar. Parça analizi tahmindir, bağlamla doğrulanır.
economic/economical, effective/efficient, sensible/sensitive. Şıkta ikisi birden varsa soru tam olarak bu ayrımı soruyordur.
but, however, although, unlike gördüğünüz an boşluğun yükü tersine döner. En sık kaybedilen puan buradadır.
"güçlü yağmur" Türkçede doğru, İngilizcede yanlış. Kelimeyi tek başına değil, yanındakiyle birlikte ezberleyin.
Boşluk isim istiyorsa -tion / -ment / -ness sonekli şık aranır. Anlamı bilmeden bile iki şık elenebilir.
Kelime sorusunun yapısı
Resmî olan: Kelime Bilgisi 5 soru, Cloze 5 soru; bu dağılım 2018'den bu yana değişmemiştir.
Hangi kelimenin sorulacağı bilinemez — ve kimse bilemez. Ama sorunun yapısı sabittir; aşağıdakiler o yapının değerlendirmesidir.
Cümleler günlük konuşmadan değil, bilimsel metinlerden kurulur: çevre, sağlık, teknoloji, psikoloji, arkeoloji. Günlük İngilizce kelime çalışmak bu sınavda karşılığını vermez.
Beş şık da genelde aynı kelime türünden verilir (beşi de fiil, beşi de sıfat). Yani tür eleme burada işe yaramaz; karar tamamen anlam ayrımına kalır. Tür eleme asıl olarak Cloze ve dilbilgisi boşluklarında işe yarar.
İki tür çeldirici baskındır: aynı kökten türetilmiş yakın çiftler (economic/economical) ve fiil + edat farkıyla yönü değişen kelimeler (result in / result from). Bu iki alana hazırlanmak, hangi kelimenin geleceğini bilmeden de fayda sağlar.
Soruyu çözerken dört adım
Şıkları kapat, cümleyi oku. Boşluğa Türkçe bir kelime koy ve cümlenin yükünü belirle: olumlu mu, olumsuz mu?
İpucu kelimeyi ara. but / however / so / such as. Zıtlık varsa aradığın kelime cümlenin geri kalanının tersidir.
Şıklara bak, yükü tutmayanları ele. Genelde ikisi hemen gider.
Kalan ikisinde eşdizime ve yakın çifte bak. Hangisi bu isimle/fiille birlikte kullanılıyor?
Kelime sorusu tahmin edilemez — hangi kelimenin geleceği bilinemez. Ama soru tipi sabittir: akademik bir cümle, beş yakın anlamlı şık. Dahası ÖSYM'nin kelime bölümünde (1–5. sorular) kelime türü sırası düzenlidir: isim → sıfat → zarf → fiil → phrasal verb. Yani birinci soru isim, beşinci soru phrasal verb'dür. Bu yüzden çalışma planı şudur: her gün 10 kelimeyi ailesi + eşdizimi + örnek cümlesiyle yazın; tek başına Türkçe karşılık ezberlemek bu sınavda yetmiyor.
Hızlı kontrol (1/2) — birlikte çözelim
Önce siz düşünün, cevabı açmak için → tuşuna basıyorum.
The original manuscript is ____; no copy could ever take its place.
A) replaceable B) irreplaceable C) misplaced D) displaced E) unplaced
B) irreplaceable
Parçalayalım: ir (olumsuzluk; kelime r ile başladığı için "in-" değil "ir-") + replace (yerine koymak) + able (-ebilir, sıfat yapar) = yerine konulamaz. Noktalı virgülden sonraki açıklama ("hiçbir kopya yerini tutamaz") bunu doğruluyor. A) tam tersi.
Özgün el yazması yeri doldurulamaz; hiçbir kopya onun yerini tutamaz.
Most species adapted quickly, ____ the polar bear, which struggled to survive.
A) such as B) including C) unlike D) because of E) in addition to
C) unlike
Cümlenin ilk yarısı olumlu (hızla uyum sağladı), ikinci yarısı olumsuz (hayatta kalmakta zorlandı). İki yarı ters yüklü → zıtlık gerekir. A) ve B) kutup ayısını "hızla uyum sağlayanlara" dahil ederdi, bu da cümlenin sonuyla çelişirdi.
Çoğu tür hızla uyum sağladı; kutup ayısının aksine, o hayatta kalmakta zorlandı.
Hızlı kontrol (2/2)
Hybrid engines are more ____ than petrol ones, using far less fuel.
A) economic B) economical C) economics D) economically E) economized
B) economical
Az yakıt harcamak tasarrufluluktur → economical. A) economic "ekonomiye ait" demek (economic growth), cümleye uymaz. C) isim, D) zarf, E) fiil — boşluk sıfat istiyor, üçü de türden elenir.
Hibrit motorlar benzinli olanlardan daha tasarrufludur; çok daha az yakıt harcar.
The team ____ research into renewable energy for over a decade.
A) has made B) has done C) has carried out D) has taken E) has given
C) has carried out
Bu bir eşdizim sorusu: research fiili "carry out / conduct / do" ile kullanılır. A) "make research" İngilizcede kullanılmaz. B) "do research" günlük dilde doğrudur ama akademik metinde carry out tercih edilir; şıkta ikisi birden varsa akademik olanı seçin.
Ekip on yılı aşkın süredir yenilenebilir enerji üzerine araştırma yürütüyor.
Aklınızda kalsın
Sıra: bağlam → parça analizi → kelime türü → eşdizim. Şıkları en son oku.
Ön ek anlamı, son ek türü değiştirir. Boşluk isim istiyorsa -tion/-ment/-ness ara.
Zıtlık kelimesi (but, however, unlike, although) boşluğun yükünü tersine çevirir.
Kural bozanlar: invaluable = paha biçilmez, inflammable = kolay tutuşan, friendly = sıfat.
Yakın çiftler: economic/economical, effective/efficient, sensible/sensitive, considerable/considerate.
Kelimeyi yalnız ezberlemeyin: ailesi + eşdizimi + örnek cümlesiyle yazın.
Extra Practice — şimdi çözerek pekiştirin. Bu dersin karşılığı test seti: Kelime Bilgisi (YDT Practice).
TESTİ AÇ →