Zamanlar (Tenses)
Tense nedir? Fiilin, olayın ne zaman olduğunu ve nasıl olduğunu (bitmiş mi, sürüyor mu) gösteren biçimidir. Türkçede "geldi / geliyor / gelmişti" derken yaptığımız şeyin aynısıdır.
Cümledeki zaman ipucunu (yesterday, since 2010, by next year…) görüp doğru zamanı seçmek.
Bir cümlede iki fiil varsa, hangisinin önce olduğuna göre zamanları uyumlamak.
YDT'nin en sevdiği ikilileri ayırt etmek: Past Simple / Present Perfect ve Past Simple / Past Perfect.
Bu konu Dilbilgisi bölümünde doğrudan soru olarak çıkar; ayrıca Cloze Test ve Çeviri sorularında da sürekli karşınıza gelir.
Önce terimler (1/2)
Bu ders boyunca kullanacağım kelimeler. Bilmeden ilerlemeyin. Renk anahtarı: mor = asıl fiil, sarı = yardımcı fiil, altı çizili mor = zaman zarfı, mavi = isim, yeşil = sıfat. Cevabı sınavda çoğu zaman zaman zarfı verir.
1. hâl (yalın): go → gitmek
2. hâl (geçmiş): went → gitti
3. hâl (past participle): gone → gidilmiş / gitmiş
Düzenli fiillerde 2. ve 3. hâl aynıdır: work – worked – worked.
Tek başına anlamı olmayan, zamanı kuran fiil: be, have, will, do.
She has finished. → Bitirdi.
"has" anlam taşımaz, zamanı kurar.
Fiil + ing: working, going. Tek başına "-iyor" DEĞİLDİR; iki ayrı işi vardır.
1) Zaman kurar: yardımcı fiil (be) + fiil+ing = Continuous.
She is working. → Çalışıyor. "-iyor" anlamı buradan gelir, tek başına -ing'den değil.
2) Sıfat/isim olur: a working mother → çalışan bir anne. Working is hard. → Çalışmak zordur.
Yani be yoksa ortada Continuous yoktur.
Olayın ne zaman olduğunu söyleyen kelime: yesterday, since 2010, by next year.
YDT'de cevabı çoğu zaman bu kelime belirler. Sorularda ilk onu arayın.
Önce terimler (2/2) — İngilizce zamanların mantığı
Her zaman iki bilgiden oluşur: hangi zaman bölgesi + olay nasıl görünüyor. İkisini birleştirince zamanın adı çıkar.
Olayın hangi zaman diliminde olduğunu söyler.
Yani "geçmişteki bir andan daha da önce bitmiş olay". Zaman adlarını ezberlemek yerine bu iki parçayı düşünün.
Bu konu sınavda nerede çıkıyor?
| Bölüm | Soru sayısı | Zamanlarla ilgisi |
|---|---|---|
| Dilbilgisi | 10 soru | Fiilin hangi biçimde olacağı doğrudan sorulur |
| Cloze Test | 5 soru | Paragraftaki boşluklardan biri sıklıkla fiil zamanıdır |
| Çeviri (İng→Tür / Tür→İng) | 12 soru | Şıklar çoğu zaman sadece zaman farkıyla ayrılır; yanlış zaman = yanlış şık |
| Cümle Tamamlama | 8 soru | İki yarının zamanı birbirine uymalıdır |
Dikkat: Çeviri bölümü tek başına 12 soru. Orada beş şıkkın (A–E) anlamı birbirine çok yakındır, fark çoğu zaman tek bir zaman ekindedir. Bu yüzden zamanlar, göründüğünden çok daha fazla net demektir.
Geçmiş bölgesi — dört zaman
She wrote the report yesterday.
Raporu dün yazdı.
Kullanım: geçmişte belli bir zamanda olup bitmiş olay. İpucu kelimeler: yesterday, in 2019, two days ago, last week.
She was writing when I called.
Ben aradığımda yazıyordu.
Kullanım: geçmişte bir an sürmekte olan iş. Genelde araya kısa bir olay girer (when I called).
She had written the report before the meeting started.
Toplantı başlamadan önce raporu yazmıştı.
Kullanım: geçmişte iki olay varsa, önce olanı anlatır. Tek başına neredeyse hiç kullanılmaz.
She had been writing for two hours when the power went off.
Elektrik kesildiğinde iki saattir yazıyordu.
Kullanım: geçmişteki bir ana kadar süregelen iş. Yanında hep bir süre vardır: for two hours, since morning.
Şimdi bölgesi — dört zaman
Water boils at 100°C. · She works every day.
Su 100 derecede kaynar. · Her gün çalışır.
Kullanım: değişmeyen gerçekler ve alışkanlıklar. İpucu: always, usually, every day.
She is writing at the moment.
Şu anda yazıyor.
Kullanım: tam şu anda süren iş; ayrıca plan yapılmış yakın gelecek (I am meeting him tomorrow → yarın onunla buluşuyorum).
She has written three books so far.
Şimdiye kadar üç kitap yazdı.
Kullanım: geçmişte olmuş ama ne zaman olduğu söylenmeyen, bugünle bağı olan olay. İpucu: since, for, so far, already, yet, recently.
She has been writing since morning.
Sabahtan beri yazıyor.
Kullanım: geçmişte başlamış, hâlâ süren iş. Vurgu süreyedir.
Gelecek bölgesi — dört zaman
She will write the report tomorrow.
Raporu yarın yazacak.
Kullanım: o anda verilen karar, tahmin, söz.
She will be writing at 9 tomorrow.
Yarın saat 9'da yazıyor olacak.
Kullanım: gelecekte belli bir anda sürmekte olacak iş.
She will have written it by Friday.
Cumaya kadar onu yazmış olacak.
Kullanım: gelecekteki bir son tarihe kadar bitmiş olacak iş. En güçlü ipucu: by + zaman.
By next year she will have been working here for ten years.
Gelecek yıl burada on yıldır çalışıyor olacak.
Kullanım: gelecekteki bir ana kadar geçmiş olacak süre. Nadiren sorulur ama şıklarda çeldirici olarak sık görülür.
Zaman ipucu kelimeleri — soruyu bunlar çözer
YDT'de fiil boşluğu gördüğünüzde ilk iş bu kelimelerden birini aramaktır. Bulduğunuz an şıkların çoğu elenir.
| Cümlede bunu görürseniz | Zaman şu olur | Örnek |
|---|---|---|
| yesterday, ago, in 1998, last week | Past Simple | He left two days ago. |
| since, for, so far, already, yet, recently | Present Perfect | He has lived here since 2010. |
| always, usually, every day, generally | Present Simple | He goes there every day. |
| now, at the moment, currently | Present Continuous | He is working now. |
| by + gelecek zaman (by 2030, by then) | Future Perfect | He will have finished by June. |
| by the time + geçmiş, before, after | Past Perfect | By the time we arrived, he had left. |
| while, when + kesintiye uğrayan iş | Past Continuous | While he was reading, the phone rang. |
Not: before ve after sırayı zaten kendisi söylediği için bu cümlelerde Past Simple da doğru kabul edilir (After he left, we started.). Past Perfect'i zorunlu kılan asıl kalıp by the time ve sıranın cümleden anlaşılmadığı durumlardır.
En çok karıştırılan iki ayrım
İkisi de Türkçeye "yazdı" diye çevrilir. Fark, cümlede zamanın söylenip söylenmediğidir.
I wrote it yesterday.
Zaman belli (yesterday) → Past Simple. Olay kapanmış.
I have written it.
Zaman söylenmiyor, sonuç bugün önemli → Present Perfect.
I have written it yesterday. → yanlış
Kural: belirli geçmiş zaman zarfı varsa Present Perfect kullanılamaz.
Geçmişte iki olay varsa: önce olan Past Perfect, sonra olan Past Simple olur.
When we arrived, the train had left.
Biz vardığımızda tren çoktan kalkmıştı.
Önce tren kalktı (had left), sonra biz vardık (arrived).
When we arrived, the train left.
Biz varınca tren kalktı.
Burada sıra tersine döndü: önce vardık, sonra tren kalktı. Tek bir yardımcı fiil bütün anlamı değiştiriyor.
Sık yapılan altı hata
He has arrived yesterday.
Çözüm: cümledeki zaman kelimesini bulun, şıkkı ona göre eleyin.
when, if, before, until, as soon as ile başlayan yan cümlede will kullanılmaz.
When he arrives, we will start.
know, believe, want, like, seem, own, understand gibi fiiller sürmeyi anlatmaz.
I am knowing him.
I know him.
since + başlangıç noktası (since 2010, since Monday)
for + süre uzunluğu (for ten years, for two hours)
Cümle aktarılırken zaman bir adım geriye gider.
"I am tired." → He said he was tired.
Türkçede "iki yıldır burada çalışıyorum" deriz; İngilizce bunu şimdiki zamanla değil Present Perfect ile kurar.
I am working here for two years.
I have been working here for two years.
Bu konu sınavda ne işe yarar?
ÖSYM'nin soru dağılımı 2018'den bu yana değişmedi: Dilbilgisi 10, Cloze 5, Çeviri 12, Paragraf 15 soru.
Hangi sorunun hangi konudan geldiği açıklanmaz; aşağıdakiler sayı iddiası değil, yapısal değerlendirmedir.
Tek başına ezber yetmez: akademik cümlelerde birden çok fiil bulunur ve doğru zaman, fiillerin birbirine göre sırasından çıkar. Zamanları tek tek bilmek ile sıralayabilmek farklı becerilerdir.
Cloze'da zaman zinciri: paragrafın genel zamanı vardır; tek cümleye bakıp karar vermek çeldiriciye düşürür. Bir önceki ve sonraki cümlenin zamanı ölçüttür.
Çeviride ayırt edici: şıklar bazen yalnızca fiil ekiyle ayrılır ("-di / -mişti / -yordu"). Anlam aynı göründüğünde karar zamandan çıkar.
Zaman zarfı en hızlı ölçüttür: since, for, by, ago, already gibi kelimeler zamanı doğrudan sabitler ve çoğu soruda şıkların yarısını tek başına eler.
Soru formatı hakkında: Dilbilgisi bölümünün ilk soruları (6–8) çıkmış sınavlarda düzenli olarak fiil çifti biçimindedir — yani cümlede iki boşluk vardır ve her şık iki fiil biçimi verir (örneğin "mastered / had been heated"). Tek bir fiil için izole soru gelmez. Sonucu şu: iki boşluktan emin olduğunuzu önce çözün; tek boşluğu doğru bilmek bile şıkların çoğunu eler. Ayrıca ikinci boşluk çoğu zaman edilgen olur, o yüzden Edilgen Yapı dersini bu konuyla birlikte çalışın.
Soruyu çözerken izlenecek yol
Cümlede zaman kelimesi var mı? (yesterday, since, by 2030…) Varsa cevap büyük ölçüde bellidir.
Cümlede ikinci bir fiil var mı? Varsa iki olayı sıraya koyun. Geçmişteki iki olaydan önce olan "had + 3. hâl", sonra olan "2. hâl" olur.
Örnek: When we got home, she had cooked dinner. → Yemeği pişirmesi daha önce.
Fiil bir durum fiili mi? (know, want, seem…) Öyleyse -ing'li şıkları hemen eleyin.
Boşluk when / if / before ile başlayan yan cümlede mi? Öyleyse will içeren şıkları eleyin.
Bütün zamanları eşit çalışmayın. Akademik metinlerde ve fiil çifti sorularında en çok şu biçimler işinize yarar:
Düzensiz fiil listesini (2. ve 3. hâl) ezberlemeden bu konu çözülmez; günde 10 fiil hedefleyin.
Bu konudan sonra Koşul Cümleleri ve Edilgen Yapıya geçin; ikisi de zaman bilgisi üzerine kurulur.
Hızlı kontrol (1/2) — birlikte çözelim
Önce siz düşünün, cevabı açmak için → tuşuna basıyorum.
By the time the guests arrived, we ____ the table.
A) set B) have set C) had set D) are setting E) will set
C) had set
İki olay var: masayı hazırlamak önce, misafirlerin gelmesi sonra. Önce olan geriye çekilir: had + 3. hâl. "By the time" burada en güçlü ipucu.
Misafirler geldiğinde biz masayı hazırlamıştık.
She ____ in this hospital since she graduated.
A) works B) has been working C) worked D) is working E) had worked
B) has been working
since var: iş geçmişte başlamış ve hâlâ sürüyor. Bu yüzden Present Perfect ailesinden bir biçim gerekir; vurgu süreye olduğu için Continuous olanı seçiyoruz (has worked da doğru olurdu, ama şıklarda yok).
Mezun olduğundan beri bu hastanede çalışıyor.
Hızlı kontrol (2/2)
As soon as the results ____, we will inform you.
A) will arrive B) arrived C) arrive D) are arriving E) will have arrived
C) arrive
Boşluk as soon as ile başlayan yan cümlede. Bu tür yan cümlelerde gelecek anlatılsa bile will kullanılmaz; geniş zaman kullanılır.
Sonuçlar gelir gelmez size bildireceğiz.
By 2030, the company ____ its production capacity.
A) doubles B) doubled C) will have doubled D) had doubled E) is doubling
C) will have doubled
by + gelecek tarih kalıbı var: o tarihe kadar tamamlanmış olacak bir iş anlatılıyor. Bu da Future Perfect demek.
2030'a kadar şirket üretim kapasitesini ikiye katlamış olacak.
Aklınızda kalsın
Önce zaman kelimesini bulun. Cevabı çoğu zaman o verir.
Geçmişte iki olay varsa: önce olan fiil had + 3. hâl, sonra olan fiil 2. hâl olur.
When I arrived, the train had left.
Ben vardığımda tren çoktan kalkmıştı.
Tren kalkma işi daha önce olduğu için "had left"; benim varmam sonra olduğu için "arrived".
when / if / before yan cümlesinde will yoktur.
know, want, seem gibi durum fiilleri -ing almaz.
Extra Practice — şimdi çözerek pekiştirin. Bu dersin karşılığı test seti: Fiil Grameri (YDT Practice).
TESTİ AÇ →