Phrasal Verbs (Deyimsel Fiiller)
Sorun şu: give = vermek, up = yukarı. Ama give up = "yukarı vermek" değil, vazgeçmek demektir. İki tanıdık kelime bir araya gelince yepyeni bir anlam doğar. Kelimeleri tek tek bilmek burada işe yaramaz.
Bir phrasal verb'ün nesnesini nereye koyacağınızı bilmek (turn it off / turn off it).
Parçacığın (up, out, off…) kattığı anlamı sezerek bilmediğiniz bir phrasal verb'ü tahmin etmek.
Akademik metinlerdeki tek kelimelik karşılıklarını tanımak (put off = postpone).
Not: Phrasal verb sayısı binlerle ifade edilir, hepsini ezberlemek mümkün değildir. Bu ders en sık kullanılanları ve daha önemlisi mantığını verir.
Önce terimler (1/2)
Renk anahtarı: yeşil = fiil, sarı = parçacık (particle), mavi = nesne, mor = tek kelimelik akademik karşılık.
fiil + küçük kelime = tek bir fiil gibi davranan yeni anlam
look after the baby.
Bebeğe bakmak (ilgilenmek).
Türkçedeki birleşik fiillere benzer: "vaz geçmek", "göz atmak". Parçaların anlamını toplayarak bulamazsınız.
up, down, in, out, on, off, over, away, back, through…
Bu kelimeler tek başına edat ya da zarf olabilir. Phrasal verb içindeyken hangisi olduğunu tartışmaya gerek yok; önemli olan fiille birlikte yeni anlam üretmesidir.
look at the picture = resme bakmak → anlam korunuyor, bu sadece fiil + edattır.
look after the baby = bebeğe bakmak/ilgilenmek → anlam değişti, bu bir phrasal verb'dür.
Ölçüt: Anlamı parçalardan çıkarabiliyorsanız phrasal verb değildir.
Aynı fiil, parçacık değişince bambaşka bir şey anlatır:
take off = (uçak) havalanmak / (giysi) çıkarmak
take up = (hobi) edinmek / (yer) kaplamak
take over = devralmak
take after = (birine) benzemek
Önce terimler (2/2) — dört yapısal tür
Sınavda "nesne nereye gelir" sorusunu doğru cevaplamak için bu dört türü ayırmanız gerekir.
The car broke down.
Araba bozuldu.
Arkasına nesne gelmez, dolayısıyla ayrılma sorunu da yoktur. Örnekler: break down, get up, grow up, take off (uçak), come back, show up.
Turn off the light.
Turn the light off.
Işığı kapat. — İkisi de doğru.
Nesne isimse iki yere de konabilir. Örnekler: turn off/on, put off, give up, take up, bring about, carry out, point out.
She looks after her brother.
She looks her brother after.
Fiil ile parçacık asla ayrılmaz. Örnekler: look after, look into, deal with, come across, run into, take after.
I can't put up with this noise.
Bu gürültüye katlanamıyorum.
Üç kelimeliler her zaman ayrılamaz. Örnekler: put up with, come up with, look forward to, get along with, cut down on, run out of.
Altın kural: nesne zamirse ortaya girer
Bu, sınavda en sık test edilen yapısal noktadır ve kuralı tektir.
Turn it off. — Turn off it.
I gave them up. — I gave up them.
Neden: it/them gibi zamirler zaten bilinen bir şeyi gösterir; İngilizce onları cümlenin sonuna atmaz, fiile yapıştırır.
She looks after him. — She looks him after.
Yani zamir kuralı ayrılabilirliği değiştirmez; sadece ayrılabilen fiillerde nesnenin yerini sabitler.
Turn off all the lights in the hall. (daha doğal)
Kural değil, üslup: uzun nesne ortada durursa cümle okunmaz hâle gelir.
Bunun kestirme bir kuralı yoktur; fiille birlikte öğrenilir. Ama işe yarayan bir eğilim var: üç kelimeliler ve "after, into, across, with" ile kurulanlar ayrılmaz.
Sınavda genelde zaten cümle kurulu gelir; sizden anlam istenir. Yapı sorusu geldiğinde de zamir kuralı çoğu şıkkı eler.
Bu konu sınavda ne işe yarar?
YDT İngilizce 80 sorudur; Kelime Bilgisi 5, Cloze 5, Paragraf 15, Çeviri 12 dağılımı 2018'den bu yana değişmemiştir.
Hangi sorunun hangi konudan geldiği açıklanmaz; aşağıdakiler sayı iddiası değil, yapısal değerlendirmedir.
Şıkların beşi de aynı fiilin farklı parçacıklı hâli olabilir (take off / up / over / after / on). Burada tahmin işe yaramaz; parçacığın anlamı bilinir ya da bilinmez.
Phrasal verb bilinmediğinde cümle yanlış anlaşılır ama fark edilmez — çünkü kelimelerin hepsi tanıdıktır. Bu, en tehlikeli okuma hatasıdır.
Bu soru tipi tam olarak "aynı anlam, başka kelime" ister. Phrasal verb'ün tek kelimelik akademik karşılığını bilmek (put off = postpone) doğrudan cevabı verir.
Parçacığın kendi mantığı var
Phrasal verb'ler tamamen rastgele değildir. Parçacıklar çoğu zaman aynı yönde anlam katar. Bunu sezmek, bilmediğiniz bir fiili tahmin etmenizi sağlar.
Artma: speed up (hızlanmak), grow up (büyümek)
Tamamen bitirme: eat up (yiyip bitirmek), use up (tüketmek), fill up (tamamen doldurmak)
drink = içmek, drink up = son damlasına kadar içmek. up burada "sonuna kadar" katıyor.
Azalma: slow down (yavaşlamak), cut down on (azaltmak)
Durdurma/çökme: break down (bozulmak), shut down (kapatmak)
Kâğıda geçirme: write down, note down, take down (not almak)
Tükenme: run out of (bitmek), die out (yok olmak)
Ortaya çıkarma: find out (öğrenmek), point out (belirtmek), carry out (yürütmek), figure out (çözmek)
on: carry on / go on (devam etmek), keep on (sürdürmek)
off: take off (havalanmak, ayrılmak), call off (iptal etmek), put off (ertelemek), set off (yola çıkmak)
Elektrikli aletlerde de aynı mantık: turn on (çalışır durumda), turn off (bağlantıyı kes).
Uyarı: Bu bir eğilimdir, kural değil. "give up" (vazgeçmek) up'ın artma anlamına uymaz. Mantık tahmininizi güçlendirir; kesin bilgi yerine geçmez.
Akademik metinlerde en sık geçenler (1/2)
Sağ sütun, aynı anlamın tek kelimelik resmî karşılığıdır. Anlamca Yakın Cümle sorusunda tam olarak bu eşleştirme istenir.
| Phrasal verb | Anlamı | Akademik karşılığı |
|---|---|---|
| carry out | yürütmek, gerçekleştirmek | conduct, perform |
| point out | belirtmek, dikkat çekmek | indicate, note |
| bring about | yol açmak, neden olmak | cause, produce |
| come up with | (fikir) bulmak, ortaya atmak | devise, propose |
| put off | ertelemek | postpone, delay |
| give up | vazgeçmek, bırakmak | quit, abandon |
| look into | araştırmak, incelemek | investigate, examine |
| find out | öğrenmek, saptamak | discover, determine |
| account for | açıklamak / (oran) oluşturmak | explain / constitute |
| deal with | ele almak, başa çıkmak | handle, address |
| rule out | elemek, ihtimal dışı bırakmak | exclude, eliminate |
| set up | kurmak, oluşturmak | establish, found |
Akademik metinlerde en sık geçenler (2/2)
| Phrasal verb | Anlamı | Akademik karşılığı |
|---|---|---|
| turn down | reddetmek / (ses) kısmak | reject, refuse |
| turn out | (sonradan) ortaya çıkmak, öyle olmak | prove to be, emerge |
| take over | devralmak | assume control of |
| take up | (uğraş) edinmek / (yer, zaman) kaplamak | start / occupy |
| put up with | katlanmak | tolerate, endure |
| do away with | ortadan kaldırmak | abolish, eliminate |
| cut down on | azaltmak | reduce |
| run out of | tüketmek, bitirmek | exhaust, use up |
| come across | rastlamak, tesadüfen bulmak | encounter |
| stand for | temsil etmek, anlamına gelmek | represent, symbolize |
| make up | oluşturmak / uydurmak | constitute / invent |
| go through | yaşamak, geçirmek / gözden geçirmek | experience / examine |
Çalışma yöntemi: Bu iki tabloyu Türkçe karşılığıyla değil, akademik eşdeğeriyle ezberleyin. Sınav sizden Türkçesini değil, İngilizce eşdeğerini isteyecek.
Aynı fiil, farklı parçacık — şıkların kurulduğu yer
Kelime sorusunda beş şık çoğu zaman aynı fiilin farklı parçacıklı hâlidir. Bu tabloyu bilmek soruyu doğrudan çözer.
take off: (uçak) havalanmak / (giysi) çıkarmak / birden popülerleşmek
take up: uğraş edinmek / yer kaplamak
take over: devralmak · take after: (aile) benzemek
take on: üstlenmek, işe almak · take in: anlamak/özümsemek
put off: ertelemek / soğutmak, tiksindirmek
put up with: katlanmak · put out: (yangını) söndürmek
put forward: (öneri, kuram) ortaya atmak
put down: yere koymak / not etmek
get over: atlatmak, iyileşmek · get on/along with: iyi geçinmek
get by: idare etmek, geçinmek · get across: (fikri) anlatabilmek
get rid of: kurtulmak · get through: bitirmek / (sınavı) geçmek
turn up: ortaya çıkmak / sesi açmak · turn down: reddetmek / kısmak
turn into: dönüşmek · turn out: sonuçta öyle çıkmak
come across: rastlamak · come up with: fikir bulmak
come about: meydana gelmek · come down to: özü şuna dayanmak
Bir phrasal verb'ün birden fazla anlamı olabilir
Hangi anlamın kastedildiğini cümlenin geri kalanı söyler — çoğu zaman nesnesi, bazen öznesi ya da arkasına aldığı kelime. Bu, sınavın en sevdiği ayrımdır.
| Phrasal verb | 1. anlam | 2. anlam | Ayırt eden şey |
|---|---|---|---|
| take off | The plane took off. (havalandı) | He took off his coat. (çıkardı) | Nesne var mı? Yoksa uçak anlamı. |
| make up | Women make up 60% of staff. (oluşturuyor) | He made up a story. (uydurdu) | Nesne oran mı, hikâye mi? |
| put off | They put off the meeting. (erteledi) | The smell put me off. (soğuttu) | Nesne olay mı, kişi mi? |
| turn up | He turned up late. (çıkageldi) | Turn up the volume. (aç, yükselt) | Nesne var mı? |
| go off | The alarm went off. (çaldı) | The milk went off. (bozuldu) | Özne alet mi, yiyecek mi? |
| come across | I came across an old letter. (rastladım) | She comes across as shy. (öyle bir izlenim veriyor) | Arkasında "as" var mı? |
Aynı cümlenin doğru ve yanlış yazımları
| Yanlış | Doğru | Neden |
|---|---|---|
| Turn off it. | Turn it off. | Zamir, ayrılabilir fiilde zorunlu olarak ortaya girer. |
| She looks her sister after. | She looks after her sister. | look after ayrılamaz; isim de olsa araya girmez. |
| I can't put up this noise with. | I can't put up with this noise. | Üç kelimeliler hiçbir zaman ayrılmaz. |
| They called the meeting off it. | They called it off. | Nesne bir kez yazılır; hem isim hem zamir olmaz. |
| We came up a new plan with. | We came up with a new plan. | Yine üç kelimeli yapı; blok hâlinde durur. |
| The research was carried on last year. (anlam yanlış) | The research was carried out last year. | carry out = yürütmek; carry on = devam etmek. |
| He took after his coat. | He took off his coat. | take after = benzemek; giysi için take off. |
Ezber kartı
| Durum | Ne yapılır | Örnek |
|---|---|---|
| Nesne bir zamir (it, them, him) | Ortaya koy — ayrılabilir fiilde tek doğru yer burasıdır | call it off |
| Üç kelimeli yapı | Asla ayırma, blok hâlinde bırak | put up with it |
| after / into / across / with ile kurulmuş | Büyük olasılıkla ayrılamaz | look into the case |
| Anlamı bilmiyorum | Parçacığın yönüne bak: up=bitirme, down=azaltma, out=ortaya çıkarma, off=iptal/ayrılma, on=devam | use up = tüketmek |
| Şıkların hepsi aynı fiil | Fiili değil parçacığı karşılaştır; ayrım oradadır | take off / up / over / after |
| Resmî bir metin okuyorum | Tek kelimelik eşdeğerini hatırla | bring about = cause |
Altı klasik tuzak
"take after" = "sonra almak" değil, benzemek. Tanıdık kelimeler sizi yanlış bir güvene sokar.
turn off it. Yapı sorusu geldiğinde bu tek kural şıkların çoğunu eler.
come up a solution → come up with a solution. Son parça düşürülmez.
make up'ı sadece "uydurmak" bilen öğrenci, "women make up 60%" cümlesini yanlış okur. Nesneye bakın.
up genelde "bitirme" katar ama give up bu mantığa uymaz. Mantık tahmin içindir, kesin bilgi yerine geçmez.
carry out (yürütmek) ≠ carry on (devam etmek) · turn up (çıkagelmek) ≠ turn down (reddetmek). Şıklar tam buradan kurulur.
Soruyu çözerken dört adım
Şıkların fiili aynı mı? Aynıysa soru fiili değil parçacığı soruyor. Dikkatinizi oraya verin.
Cümlenin nesnesine bakın. Çok anlamlı bir phrasal verb'de anlamı nesne belirler (uçak mı, palto mu; olay mı, kişi mi).
Bilmiyorsanız parçacığın yönünü kullanın. Cümle azalma mı anlatıyor (down, cut), tükenme mi (out, up), iptal mi (off)?
Yapı sorusuysa zamiri arayın. Cümlede it/them varsa doğru şık onu ortada tutandır; üç kelimeli yapıda ise bloğu bozmayandır.
Phrasal verb sorusunda hangi fiilin geleceği tahmin edilemez, ama şıkların kurulma biçimi tahmin edilebilir: aynı fiil + beş farklı parçacık. Bu yüzden çalışırken tek tek phrasal verb ezberlemek yerine fiil ailesi hâlinde çalışın: take'in altı hâlini bir arada öğrenin. Sınavda şıklar zaten böyle karşınıza gelecek.
Ayrıca: ÖSYM'nin kelime bölümünde (1–5. sorular) beşinci soru düzenli olarak phrasal verb sorusudur ve akademik tonlu phrasal'lar seçilir (call for, result in, bring about, opt for). Günlük konuşma phrasal'ları (hang out, show up) bu sınavda sorulmaz — çalışırken akademik olanlara ağırlık verin.
Hızlı kontrol (1/2) — birlikte çözelim
Önce siz düşünün, cevabı açmak için → tuşuna basıyorum.
The meeting clashed with another event, so they had to ____.
A) put off it B) put it off C) off put it D) put off E) it put off
B) put it off
put off ayrılabilir bir fiil ve nesne bir zamir (it). Zamir zorunlu olarak fiil ile parçacığın arasına girer. A) "put off it" bu yüzden yanlış; D) nesnesiz kalıyor.
Toplantı başka bir etkinlikle çakıştı, bu yüzden onu ertelemek zorunda kaldılar.
Scientists are trying to ____ a solution to the problem.
A) come across B) come up C) come up with D) come about E) come down to
C) come up with
Çözüm/fikir üretmek → come up with. A) come across tesadüfen rastlamaktır, oysa burada bilinçli bir arayış var. B) üç kelimeli yapının son parçası düşürülemez.
Bilim insanları soruna bir çözüm bulmaya çalışıyor.
Hızlı kontrol (2/2)
Renewable sources now ____ nearly a third of the country's energy.
A) make out B) take up C) make up D) put up E) turn up
C) make up
Nesne bir oran (üçte bir) → make up burada "oluşturmak" anlamındadır. Aynı fiilin "uydurmak" anlamı ancak nesne bir hikâye olsaydı geçerli olurdu. Akademik karşılığı: constitute.
Yenilenebilir kaynaklar artık ülkenin enerjisinin yaklaşık üçte birini oluşturuyor.
The committee will ____ the matter before making a decision.
A) look after B) look up C) look into D) look for E) look over
C) look into
Bir konuyu araştırmak/incelemek → look into; akademik karşılığı investigate. A) look after ilgilenmek/bakmak, D) look for aramak — ikisi de kurul-konu ilişkisine uymaz. Şıkların hepsi aynı fiilden kurulmuş: ayrım tamamen parçacıkta.
Kurul, karar vermeden önce konuyu inceleyecek.
Aklınızda kalsın
Phrasal verb = fiil + parçacık ve anlamı parçalardan çıkarılamaz. Tek bir kelime gibi öğrenilir.
Zamir daima ortada: turn it off. Bu, yapı sorusunun tek kuralıdır.
Üç kelimeliler ve after/into/across/with'liler ayrılmaz.
Parçacığın yönü tahmin verir: up=bitirme, down=azaltma, out=ortaya çıkarma/tükenme, off=iptal/ayrılma, on=devam. Eğilimdir, kural değil.
Çok anlamlılarda nesne karar verir: take off (uçak/palto), make up (oran/hikâye), put off (toplantı/kişi).
Akademik eşdeğerini öğrenin: carry out = conduct, point out = indicate, bring about = cause, put off = postpone.
Extra Practice — şimdi çözerek pekiştirin. Bu dersin karşılığı test seti: Kelime Bilgisi (YDT Practice).
TESTİ AÇ →