İsim Cümlecikleri (Noun Clauses)
Nedir? Bir cümlenin, başka bir cümlenin içinde isim gibi kullanılmasıdır. Türkçede "Ne dediğini anlamadım" derken "ne dediğini" kısmı bir isim cümleciğidir: "onu anlamadım"daki "onu"nun yerini tutar.
Bir cümlecik gördüğünüzde onun cümlede hangi görevi yaptığını söylemek (özne mi, nesne mi).
that / wh- / whether-if arasından doğru olanı seçmek.
YDT'nin en sevdiği tuzağı atlatmak: isim cümleciğinde soru sırası kullanılmaz.
Bu konu Dilbilgisi ve Cümle Tamamlama sorularında doğrudan; Çeviri ve Cloze'da dolaylı olarak sürekli çıkar.
Önce terimler (1/2)
Bu kelimeleri bilmeden ders anlaşılmaz. Hepsi Türkçe örnekli. Ayrıca şu iki işaret: mor = cümleciği başlatan bağlayıcı, kesikli çerçeve = cümleciğin tamamı.
Cümlecik = içinde özne + yüklem olan söz grubu.
She is late. → bir cümlecik.
O geç kaldı.
İçinde özne-yüklem yoksa cümlecik değil, sadece bir öbektir: her late arrival.
Bir isim cümlede şu görevlerde bulunur:
Özne: The answer is clear. → Cevap açık.
Nesne: I know the answer. → Cevabı biliyorum.
İsim cümleciği de tam olarak bu iki işi yapar; sadece tek kelime yerine bir cümleciktir.
Tek başına ayakta durabilen cümle: I know… → Biliyorum…
İsim cümleciği ana cümlenin bir parçasıdır, tek başına duramaz.
that he is late. tek başına cümle değildir.
İsimden önce gelen küçük kelime: about, of, on, in, to.
I am worried about the exam.
Sınav konusunda endişeliyim.
Edattan sonra isim gelmesi gerektiği için, orada isim cümleciği de gelebilir.
Önce terimler (2/2) — isim cümleciğinin mantığı
Kural tek cümle: Tek bir isim koyabildiğiniz her yere, bir isim cümleciği de koyabilirsiniz.
I don't know the answer. → Cevabı bilmiyorum.
I don't know what the answer is. → Cevabın ne olduğunu bilmiyorum.
İki cümlede de "know" fiilinin nesnesi aynı yerde. Farkı: birinde tek kelime, diğerinde koca bir cümlecik var. Görev değişmedi.
that / what / whether+ özne+ yüklem
…that he is late → onun geç kaldığı
…what she wants → onun ne istediği
Bu sıra hiç bozulmaz. Dersin en önemli cümlesi bu; slayt 6'da nedenini göreceğiz.
Bu konu sınavda nerede çıkıyor?
| Bölüm | Soru sayısı | İsim cümlecikleriyle ilgisi |
|---|---|---|
| Dilbilgisi | 10 soru | Boşluğa hangi bağlayıcının geleceği doğrudan sorulur (that / what / whether) |
| Cümle Tamamlama | 8 soru | Boşluğa gelen yarı çoğu zaman bir cümleciktir; başındaki kelime doğru olmalı |
| Cloze Test | 5 soru | Paragrafta bağlayıcı boşluğu sık gelir |
| Çeviri | 12 soru | Türkçedeki "-dığı / -eceği" ekleri İngilizcede isim cümleciğine dönüşür |
Türkçe ipucu: Cümlede "-dığını, -diğini, -eceğini" görüyorsanız, İngilizce karşılığı büyük ihtimalle bir isim cümleciğidir.
"Geleceğini söyledi." → He said that he would come.
Bağlayıcı 1: that — kesin bilgi
Arkasında eksiksiz bir cümle vardır. "that"in kendisi hiçbir görev yapmaz, sadece cümleciği başlatır. Türkçesi: "-dığı / olduğu".
I know that the exam is difficult.
Sınavın zor olduğunu biliyorum.
Nesne görevindeyken that düşebilir: I know the exam is difficult. Anlam değişmez.
That he lied surprised everyone.
Yalan söylemiş olması herkesi şaşırttı.
Özne görevindeyken that düşemez. Ayrıca yüklem tekildir (surprised), çünkü cümlecik tek bir şeydir.
It is + sıfat + that… — uzun özneyi sona atmak için kullanılır.
It is obvious that she is right.
Onun haklı olduğu açıktır.
Buradaki "It" hiçbir şeyi göstermez; asıl özne "that she is right" cümleciğidir.
Şaşırtan kalıp: that'ten sonra yalın fiil
Şu fiillerden sonra — suggest, insist, demand, recommend, request, require — cümlecikteki fiil yalın hâlde kalır: -s almaz, was/were olmaz.
The doctor suggested that he rest for a week.
Doktor bir hafta dinlenmesini önerdi.
"he rests" ya da "he rested" değil; sadece rest.
They demanded that the report be submitted today.
Raporun bugün teslim edilmesini talep ettiler.
"is" değil, be.
Neden? Bu fiiller "olmuş bir şeyi" değil, olmasını istenen bir şeyi anlatır.
Sınav notu: Bu yapının adı subjunctive'dir ve YDT'de soru olarak sorulmaz — çıkmış sınavlarda boşluk konusu olmamıştır. Ama okuma parçalarında ve çeviride karşınıza çıkabilir. Buradaki asıl kazancınız şu: "that he go" ya da "that it be" gördüğünüzde bunu yazım hatası sanmayın — kurallı bir yapıdır.
Bağlayıcı 2: wh- kelimeleri — eksik bilgi
Bilinmeyen bir bilgi varsa kullanılır: what, who, where, when, why, how, which, whose, how many/much/long. Türkçesi: "ne olduğu, kim olduğu, nerede olduğu…"
I don't know where she lives.
Nerede yaşadığını bilmiyorum.
Tell me why you are angry.
Neden kızgın olduğunu söyle.
What he said was not true.
Söylediği şey doğru değildi. (burada cümlecik özne)
Bu bir soru değildir. Bu yüzden soru sırası (yardımcı fiilin öne geçmesi) kullanılmaz.
I don't know where does she live. ← yanlış: "does" burada olmaz
I don't know where she lives. ← doğru: özne + yüklem düz sıra
Neden? Çünkü asıl soru cümlesi baştaki "I don't know" kısmıdır; arkadaki parça sadece bir isimdir.
wh- ile ilgili iki ayrıntı
I don't know who broke the window.
Camı kimin kırdığını bilmiyorum.
Burada "who" zaten öznedir; arkasından başka özne gelmez. Cümle soruya benzer ama soru değildir, kural bozulmuş sayılmaz.
who did break the window yine yanlıştır.
whatever = her ne, whoever = her kim, wherever = her nerede.
Take whatever you want.
Ne istersen al.
Aynı isim cümleciği kuralları geçerlidir; sadece anlam "hangisi olursa olsun" hâline gelir.
Bağlayıcı 3: whether / if — evet-hayır belirsizliği
Cevabı "evet" ya da "hayır" olan bir belirsizlik varsa kullanılır. Türkçesi: "-ip -mediği".
I don't know whether he will come.
Gelip gelmeyeceğini bilmiyorum.
She asked if I was ready.
Hazır olup olmadığımı sordu.
Edattan sonra: It depends on whether we have time.
Vaktimiz olup olmamasına bağlı.
Özne olarak: Whether he agrees is not important.
or not ile: whether or not he comes
on if we have time → edattan sonra olmaz
If he agrees is not important. → özne olamaz
if or not → hemen "or not" alamaz
Kural: Şıklarda ikisi de varsa whether'ı seçin. whether her zaman güvenlidir, if değildir.
Cümlecik cümlede hangi görevde olabilir?
Dört yer vardır. Soruda önce "bu cümlecik nerede duruyor?" diye sorun; bağlayıcı seçimi buna göre değişir.
What he did shocked us.
Yaptığı şey bizi şok etti.
Yüklem tekil: shocked / is / was. Cümlecik ne kadar uzun olursa olsun tek bir şeydir.
I understand why you left.
Neden gittiğini anlıyorum.
En sık görülen yer. know, think, believe, say, explain, wonder fiillerinden sonra.
We talked about how the system works.
Sistemin nasıl çalıştığı hakkında konuştuk.
Burada that kullanılmaz, if kullanılmaz. Sadece wh- ya da whether gelir.
The problem is that we have no time.
Sorun şu ki vaktimiz yok.
Kalıp: The problem / The fact / The question is that…
Aynı cümlenin doğru ve yanlış yazımları
Her satırda tek bir hata var. Yanındaki açıklama neden yanlış olduğunu söylüyor.
| Yanlış | Doğru | Neden |
|---|---|---|
| I wonder what is he doing. | I wonder what he is doing. | İsim cümleciğinde soru sırası yok: özne (he) yardımcı fiilden (is) önce gelir |
| Tell me where did you go. | Tell me where you went. | "did" kalkar, zaman asıl fiile geçer (go → went) |
| It depends on if he agrees. | It depends on whether he agrees. | Edattan (on) sonra "if" gelmez, "whether" gelir |
| If he is honest is doubtful. | Whether he is honest is doubtful. | Cümlecik özne görevinde; "if" özne olamaz |
| What he said were true. | What he said was true. | Cümlecik tek bir şey sayılır, yüklem tekil olur |
| She insisted that he goes at once. | She insisted that he go at once. | insist / suggest / demand sonrası fiil yalın kalır, "-s" almaz |
Ezber kartı — hangi bağlayıcı nerede?
| Yer | that | wh- | whether | if |
|---|---|---|---|---|
| Özne (başta) | ✓ | ✓ | ✓ | ✗ |
| Nesne (fiilden sonra) | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ |
| Edattan sonra | ✗ | ✓ | ✓ | ✗ |
| "or not" ile | ✗ | ✗ | ✓ | ✗ |
Tek cümlelik özet: Bilgi kesinse that, eksik bir bilgi varsa wh-, evet/hayır belirsizliği varsa whether. Kararsız kaldığınızda whether daha güvenlidir.
Altı tuzak
I asked what was the problem.
I asked what the problem was.
Şıklarda ikisi de olur; düz sıralı olanı işaretleyin.
I know what he is late.
I know that he is late.
Ayırt etme yolu: cümlecikte eksik bir öğe varsa what, cümle eksiksizse that. "he is late" eksiksiz → that.
What we need are more time.
What we need is more time.
Cümlecik özneyse yüklem daima tekil.
He said that he is tired.
He said that he was tired.
Ana fiil geçmişse (said), cümlecikteki fiil de geriye çekilir: is → was, will → would. Ayrıntısı Dolaylı Anlatım ve Zaman Uyumu dersinde.
I am sure of that he is right.
I am sure that he is right.
that'ten önce edat kullanılmaz; ya edat düşer ya da "the fact that" denir.
I know who's car this is.
I know whose car this is.
whose = kimin (sahiplik), who's = who is. Arkasında isim varsa whose.
Bu konu sınavda ne işe yarar?
ÖSYM'nin yayımladığı soru dağılımı 2018'den bu yana değişmedi: Dilbilgisi 10, Cümle Tamamlama 8, Cloze 5, Çeviri 12 soru.
Hangi sorunun hangi konudan geldiği açıklanmaz; aşağıdakiler sayı iddiası değil, yapısal değerlendirmedir.
Akademik cümlenin taşıyıcısı: "Araştırma şunu gösterdi ki…" anlamı İngilizcede that'li isim cümleciğiyle kurulur. Akademik metinlerde bulgu aktaran cümlelerin tipik kalıbı budur.
Cümle Tamamlama'da: boşluk çoğu zaman bir cümleciktir; hangi bağlayıcıyla başladığı (that / what / whether) doğru şıkkı tek başına belirler.
Çeviride: Türkçe bunu "-dığını / -eceğini" ekiyle kurar ve yan cümle başa gelir. İngilizcede sona gelir; sıra farkı çeviri şıklarında ayırt edici olur.
Soru sırası tuzağı: yan cümlede düz cümle sırası korunur (I don't know where he is). Bu, sorulmasa bile okurken yanlış anlamayı önler.
Soruyu çözerken izlenecek yol
Boşluktan sonraki cümlecik eksiksiz mi? Özne ve nesne tamamsa → that.
Örnek: ____ he is honest → "he is honest" eksiksiz → that.
Cümlecikte bir öğe eksik mi? → wh- kelimesi.
Örnek: I know ____ she wants → "wants" fiilinin nesnesi yok → what.
Anlam evet mi hayır mı belirsizliği taşıyorsa → whether.
Örnek: I'm not sure ____ he will come → gelecek mi gelmeyecek mi → whether.
Son kontrol: cümlecikte soru sırası var mı? Varsa o şık yanlıştır.
"where does she live" gören şıkkı eleyin.
Bu konuyu ezberle değil, iki soruyla çözün: "Cümlecik eksiksiz mi?" ve "Cümlecik nerede duruyor?"
Türkçe çeviri sorularında -dığı / -eceği ekini görünce doğrudan isim cümleciği arayın.
Bu konudan sonra Sıfat Cümleciklerine (who, which, that) geçin. Orada da "that" var ama işi tamamen farklıdır; ikisini karıştırmamak için arka arkaya çalışın.
Hızlı kontrol (1/2) — birlikte çözelim
Önce siz düşünün, cevabı açmak için → tuşuna basıyorum.
Nobody knows ____ the meeting will start.
A) that B) when C) if not D) which E) what
B) when
Cümlecikte zaman bilgisi eksik (ne zaman başlayacağı belli değil). Eksik bilgi → wh- kelimesi. "that" olsaydı cümlecik eksiksiz olurdu.
Toplantının ne zaman başlayacağını kimse bilmiyor.
The result depends on ____ the students study regularly.
A) if B) that C) whether D) what E) which
C) whether
Boşluk "on" edatından sonra. Orada "if" ve "that" kullanılamaz. Ayrıca anlam evet/hayır belirsizliği taşıyor.
Sonuç, öğrencilerin düzenli çalışıp çalışmamasına bağlı.
Hızlı kontrol (2/2)
____ she resigned surprised all of us.
A) If B) What C) That D) Which E) Whom
C) That
Cümlecik özne görevinde ve "she resigned" eksiksiz bir cümle. Eksiksiz + özne → That. Yüklem de tekil: surprised.
İstifa etmiş olması hepimizi şaşırttı.
I wonder ____.
A) how old is she B) how old she is C) that how old she is D) how old does she E) if how old she is
B) how old she is
İsim cümleciğinde soru sırası kullanılmaz: özne (she) yardımcı fiilden (is) önce gelir. A ve D soru sırası taşıdığı için elenir; C ve E ise iki bağlayıcıyı üst üste koyuyor (that/if + wh-), bu da olmaz.
Kaç yaşında olduğunu merak ediyorum.
Aklınızda kalsın
İsim cümleciği bir isimdir. Tek kelimelik ismin durduğu yerde durur: özne ya da nesne.
Cümlecik eksiksizse that, bir öğesi eksikse wh-, evet/hayır belirsizse whether.
Soru sırası yoktur: "what he is doing" doğru, "what is he doing" yanlış.
Çünkü bu bir soru değil, cümlenin içine yerleşmiş bir isimdir.
Edattan sonra (on, about, of…) sadece wh- ya da whether gelir.
Cümlecik özneyse yüklem tekildir: What we need is time.
Extra Practice — şimdi çözerek pekiştirin. Bu dersin karşılığı test seti: Cümle Tamamlama (YDT Practice).
TESTİ AÇ →