Bağlaçlar ve Bağlayıcılar
Bağlaç nedir? İki düşünceyi birbirine bağlayan kelimedir. Türkçede "ama, çünkü, rağmen, eğer" ne işi yapıyorsa, İngilizcede de but, because, although, if aynı işi yapar.
Bir soruda iki düşünce arasındaki ilişkiyi adlandırmak: zıtlık mı, sebep mi, sonuç mu, koşul mu?
Boşluktan sonra ne geldiğine bakarak (tam cümle mi, tek kelime/isim mi) doğru bağlacı seçmek.
Anlamı doğru görünen ama dilbilgisi kuralına uymayan şıkları elemek.
Neden önemli: bağlaç bilgisi tek bir bölümde kalmaz — dilbilgisinde, cloze testte, cümle tamamlamada ve paragraf tamamlamada aynı bilgi işinize yarar. Sonraki slaytlarda bunu tek tek göreceğiz.
Önce terimler — bunları bilmeden devam etmeyin (1/2)
Bu derste sürekli kullanacağımız kelimeler. Her birinin karşılığını hem Türkçe hem İngilizce örnekle veriyorum. Renkler: mavi = özne, mor = yüklem, sarı = bağlaç, açık mor = edat.
İşi yapan. "Kim?" sorusunun cevabı.
The team reached a conclusion. → Ekip bir sonuca ulaştı.
Yapılan iş, olan olay.
The team reached a conclusion. → Ekip bir sonuca ulaştı.
İçinde hem özne hem yüklem olan yapı. Bu dersin en kritik ayrımı budur.
He came late. → O geç geldi. (cümle)
İçinde yüklem olmayan, bir varlığı/kavramı anlatan kelime grubu.
the heavy rain → şiddetli yağmur (yüklem yok)
Bütün ders şu tek ayrıma dayanıyor: boşluktan sonra gelen şey cümle mi yoksa isim öbeği mi? Cevabınız değişince seçeceğiniz kelime de değişir.
Önce terimler (2/2)
Türkçedeki "-de, -den, ile, için, rağmen" gibi eklerin/kelimelerin İngilizce karşılığı. Ardından her zaman isim gelir, asla cümle gelmez.
in the room → odada · despite the rain → yağmura rağmen
despite he came → olmaz (arkasında cümle var)
Cümlenin tamamına yorum katan kelime. Kendi başına iki cümleyi birleştiremez. Türkçedeki "ancak, bu yüzden, ayrıca" gibi.
however → ancak · therefore → bu yüzden
İki tam cümleyi nokta koymadan ayıran işaret. however, therefore gibi zarflar bunu ister.
It was cold; however, we went out.
Başında although, because, if gibi bir kelime olan, tek başına anlamı tamamlanmayan cümle.
Although he came late, we started. → "Geç gelmesine rağmen" tek başına eksik durur.
Bu konu sınavda nerede çıkıyor?
YDT İngilizce toplam 80 soru. Aşağıdaki dört bölüm bağlaç bilgisiyle doğrudan ilgili.
| Bölüm | O bölümde kaç soru var | Bağlaçla ilgisi |
|---|---|---|
| Dilbilgisi | 10 soru | Boşluğa hangi bağlayıcının geleceği doğrudan sorulur |
| Cümle Tamamlama | 8 soru | Yarım bırakılan cümleyi tamamlarsınız; doğru şıkkı çoğu zaman baştaki bağlaç belirler |
| Cloze Test | 5 soru | Bir paragrafta 5 boşluk vardır; boşluklardan biri iki cümlenin yönünü kuran bağlayıcı olabilir |
| Paragraf Tamamlama | 5 soru | Paragrafa eklenecek cümleyi bulursunuz; şıkkın başındaki bağlaç ipucudur |
Bu soru sayıları 2018'den 2025'e kadar hiç değişmedi. Yani bu tablo önümüzdeki sınav için de geçerli sayılabilir.
1. Adım — Bağlayıcı kelimeler dört gruba ayrılır
Aynı anlamı veren kelimeler farklı gruplarda olabilir. Grup, o kelimenin arkasına ne alacağını belirler.
and, but, or, so → ve, ama, veya, bu yüzden
İki tam cümleyi arada virgülle birleştirir. Sınav şıklarında cümlenin en başında görülmez.
although, because, while, unless → rağmen, çünkü, iken, olmadıkça
Arkasına tam cümle alır. Cümlenin başında da ortasında da durabilir.
however, therefore, moreover → ancak, bu yüzden, ayrıca
Bunlar aslında zarftır. Tek başına iki cümleyi birleştiremez; önünde noktalı virgül ya da nokta ister.
despite, because of, due to → rağmen, yüzünden, nedeniyle
Arkasına sadece isim alır. Arkasına özne + yüklem gelirse yanlıştır.
2. Adım — Hangi anlam, hangi kelime?
Soldaki sütun anlamı, sağdaki üç sütun ise o anlamı veren farklı gruplardan kelimeleri gösteriyor. Aynı satırdaki kelimeler aynı şeyi anlatır ama arkalarına farklı şey alır.
| Anlam | Arkasına CÜMLE alan | Noktalı virgül isteyen | Arkasına İSİM alan |
|---|---|---|---|
| Zıtlık rağmen, ancak | although, though, even though, whereas, while | however, nevertheless | despite, in spite of |
| Sebep çünkü, yüzünden | because, since, as | — | because of, due to, owing to, thanks to |
| Sonuç bu yüzden | so…that, such…that | therefore, thus, consequently | as a result of |
| Ekleme ayrıca, üstelik | — | moreover, furthermore, in addition | in addition to, apart from |
| Koşul eğer, olmadıkça | if, unless, provided that, as long as | otherwise | in case of, without |
| Amaç -mek için | so that, in order that | — | in order to, so as to |
| Zaman -dığında, -e kadar | when, while, as soon as, once, until | meanwhile | during, prior to, following |
ÖSYM çeldiricileri tam olarak buradan üretir: aynı satırdan anlamı doğru ama grubu yanlış bir kelime koyar. Anlamı bildiğiniz için doğru sanırsınız.
Aynı cümle, dört doğru yazım
Anlatmak istediğimiz: Veriler sınırlıydı, buna rağmen ekip kesin bir sonuca ulaştı. Aynı anlamı dört farklı yapıyla kurabiliriz.
Küçük not: data akademik yazıda çoğul sayılır, bu yüzden the data were yazıyoruz — yazım hatası değil.
Although the data were limited, the team reached a firm conclusion.
→ arkasında özne + yüklem var, yani tam cümle. Although bunu ister.
Despite the limited data, the team reached a firm conclusion.
→ arkasında sadece isim öbeği var. Despite bunu ister.
The data were limited; however, the team reached a firm conclusion.
→ however bir zarf; önünde noktalı virgül var.
The data were limited, but the team reached a firm conclusion.
→ but iki tam cümleyi virgülle birleştirir.
Despite the data were limited…
→ Despite bir edat, arkasına cümle alamaz.
Although the limited data…
→ Although arkasına cümle ister, burada sadece isim var.
The data were limited, however the team reached…
→ however için virgül yetmez, noktalı virgül gerekir.
In spite of the data were limited…
→ in spite of da edattır, despite ile aynı kuralı izler.
Ezberlenecek dört satır
Sınavda zıtlık sorusu gördüğünüzde aklınıza gelecek olan tek şey bu olsun.
Although / Even though / Though + özne yüklem (tam cümle)
Despite / In spite of + isim öbeği (yüklem YOK)
cümle ; however / nevertheless , cümle
cümle , but / yet cümle
despite the fact that kalıbı, despite'ı cümleyle kullanmanın tek yoludur: Despite the fact that the data were limited… → "the fact" bir isimdir, kural bozulmaz.
Sık karşılaşılan altı tuzak
Şıkkın anlamı cümleye uyuyor ama arkasına yanlış şey alıyor: cümlenin önünde despite, ismin önünde although.
Çözüm: önce anlamı değil, boşluktan sonra ne geldiğini kontrol edin.
because = çünkü (arkasından sebep gelir)
therefore = bu yüzden (arkasından sonuç gelir)
Çözüm: iki yarıdan hangisi gerekçe, hangisi ortaya çıkan durum?
Türkçede "her ne kadar … ama …" deriz. İngilizcede bu olmaz: Although he was tired, but he came.
Kural: tek ilişki için tek bağlaç.
while: "iken" (zaman) veya "oysa" (zıtlık)
since: "-den beri" (zaman) veya "madem/çünkü" (sebep)
Hangisi olduğunu cümlenin anlamı söyler, kelimenin kendisi değil.
unless = "eğer … -mezse". Olumsuzluk zaten kelimenin içinde.
unless he doesn't come → yanlış
unless he comes → doğru (o gelmezse)
besides = ayrıca ≠ beside = yanında
on the contrary = aksine (önceki fikri reddeder) ≠ on the other hand = öte yandan (iki tarafı karşılaştırır)
Bu konu sınavda ne işe yarar?
ÖSYM'nin soru dağılımı 2018'den bu yana değişmedi: Dilbilgisi 10, Cloze 5, Paragraf 15, Paragraf Tamamlama 5 soru.
Hangi sorunun hangi konudan geldiği açıklanmaz; aşağıdakiler sayı iddiası değil, yapısal değerlendirmedir.
Paragraf Tamamlama'nın anahtarı: şıkların başındaki bağlaç, o cümlenin boşluktan öncekiyle nasıl bir ilişki kurduğunu söyler. Bağlacı okumadan doğru şık bulunamaz.
Cloze'da bir önceki cümle belirleyicidir: bağlaç iki cümle arasındaki ilişkiyi kurar. Sadece boşluklu cümleyi okumak yetmez.
Şık elemede biçim kuralı: anlam birden çok şıkka uyabilir; kararı boşluktan sonra isim mi cümle mi geldiği verir (due to + isim / because + cümle). Bu, anlamdan bağımsız ve kesin bir ölçüttür.
İki anlamlı kelimeler risk noktasıdır: while, since, as hem zaman hem sebep/zıtlık bildirir. Tek Türkçe karşılıkla ezberlemek paragrafta yanlış anlamaya yol açar.
Soru formatı hakkında: Dilbilgisi bölümünde bağlaç soruları arka arkaya iki tane gelir. Çıkmış sınavlarda bu iki sorunun kurulduğu ilişki neredeyse her zaman zıtlık ya da sebep-sonuç eksenindedir; zıtlık daha sık görülür ama tek başına garanti değildir — yakın tarihli bir sınavda bu slot sebep (because) ve sonuç (as a result) ile kurulmuştur. Sonucu şu: zıtlık kelimelerini otomatik cevap saymayın; önce iki cümlenin ilişkisini okuyun. Ama çalışırken en çok bu iki eksene — zıtlık ve sebep-sonuç — zaman ayırın.
Soruyu çözerken izlenecek yol
Şıkları elinizle kapatın. Boşluklu cümleyi okuyun ve iki yarı arasındaki ilişkiyi Türkçe olarak söyleyin: "ama" mı, "çünkü" mü, "bu yüzden" mi?
Boşluğun hemen sağına bakın. Özne+yüklem mi var, yoksa sadece isim mi? Bu tek bakışla şıkların yarısı elenir.
Noktalama işaretine bakın. Noktalı virgül varsa cevap however / therefore türü bir zarftır; sadece virgül varsa değildir.
Paragraf sorularında boşluktan önceki cümleyi mutlaka okuyun; ilişki orada kurulur.
Bir bağlaç sorusuna 40 saniyeden fazla harcamayın. Bunlar sınavın en kolay netleridir; zamanı paragrafa saklayın.
80 soruluk yapı sekiz yıldır aynı; sınavın biçiminin değişmesini beklemeyin.
Bağlaç bilgisi yalnız tek cümlelik soruda ölçülmez; cloze ve paragraf tamamlamada da paragraf içinde işinize yarar. Bu yüzden çalışırken tek cümle değil, kısa metin çözün.
Çalışma sıranız şu olsun:
Bu konudan sonra İsim Cümlecikleri ve Sıfat Cümleciklerine geçin; ÖSYM bunları tek soruda birleştirmeyi seviyor.
Hızlı kontrol (1/2) — birlikte çözelim
Önce siz düşünün, cevabı açmak için → tuşuna basıyorum.
____ the heavy rain, the excavation continued on schedule.
A) Although B) Despite C) However D) Because E) Therefore
B) Despite
Boşluktan sonra the heavy rain var: yüklem yok, sadece isim öbeği. Demek ki edat gerekiyor. Although burada olamaz.
Şiddetli yağmura rağmen kazı çalışması programa uygun sürdü.
The alloy is light; ____, it withstands extreme heat.
A) moreover B) but C) because of D) although E) in order to
A) moreover
Önünde noktalı virgül var, yani cevap bir geçiş zarfı olmalı. İkinci cümle birinciye olumlu bir özellik ekliyor, o yüzden ekleme grubundan.
Alaşım hafif; ayrıca aşırı sıcağa da dayanıyor.
Hızlı kontrol (2/2)
____ he had studied the map, he still took the wrong turning.
A) Despite B) Because of C) Even though D) Nevertheless E) So that
C) Even though
Boşluktan sonra he had studied var: özne + yüklem, yani tam cümle. Ayrıca "haritaya çalışmış olmasına rağmen" zıtlık var. Despite olsaydı arkasına isim gerekirdi.
Haritayı incelemiş olmasına rağmen yine de yanlış dönüşü yaptı.
We will lose the contract ____ we submit the revised bid today.
A) unless B) if C) in case of D) despite E) otherwise
A) unless
Anlam: "bugün teklifi vermezsek sözleşmeyi kaybederiz." Olumsuzluk unless'in içinde olduğu için fiili ayrıca olumsuz yapmıyoruz.
Düzeltilmiş teklifi bugün vermezsek sözleşmeyi kaybedeceğiz.
Aklınızda kalsın
Önce ilişkiyi Türkçe kurun, sonra şıklara bakın.
Kararı, boşluktan sonra gelen şey verir:
Bir ilişkiye bir bağlaç. "Although … but" yoktur.
Çalışırken en çok zamanı zıtlık ve sebep-sonuç eksenine ayırın; bağlaç soruları çoğunlukla bu iki ilişki üzerine kurulur.
Extra Practice — şimdi çözerek pekiştirin. Bu dersin karşılığı test seti: Yapı (edat – bağlaç) (YDT Practice).
TESTİ AÇ →