Koşul Cümleleri ve Wish
Nedir? "Şu olursa bu olur" diyen cümlelerdir. Türkçede "-se / -sa" ekiyle kurarız: "Param olsa alırdım." İngilizcede bu if ile kurulur ve dört farklı tipi vardır.
Cümlenin gerçek mi hayal mi olduğunu görüp doğru tipi seçmek.
Dört tipin kalıbını hatasız kurmak.
wish ve if only cümlelerini kurmak (pişmanlık ve özlem).
Bu ders modallara dayanır: would, could, might ve have + 3. hâl burada tekrar karşınıza çıkacak. Modalları hatırlamıyorsanız önce o derse dönün.
Önce terimler (1/2) — cümlenin iki yarısı
Her koşul cümlesi iki parçadan oluşur. Hangi kalıbın nereye geleceğini bilmek dersin yarısıdır. Renkler: sarı = if yarısı, turuncu = sonuç yarısı, italik gri = gerçekte ne olduğu.
If it rains, we will stay home.
Şartı söyler: ne olursa? Türkçesi "-se/-sa" ile biter: Yağmur yağarsa…
Tek başına cümle değildir; yalnız yazılamaz.
If it rains, we will stay home.
Sonucu söyler: o zaman ne olur? …evde kalırız.
Bu yarı tek başına cümledir. will / would hep burada bulunur.
If it rains, we will stay home. (if başta → virgül var)
We will stay home if it rains. (if sonda → virgül yok)
Anlam ikisinde de aynıdır. Sınavda sıra değişik verilerek öğrenci şaşırtılır.
if yarısında "will" ve "would" bulunmaz.
If it will rain… → If it rains…
If I would have money… → If I had money…
Bu tek kural her yıl en az bir şıkkı eler. Boşluk if tarafındaysa will/would'lu şıkları hemen çizin.
Önce terimler (2/2) — gerçek mi, hayal mi?
Dört tipi ezberlemeden önce tek bir soruyu sormayı öğrenin: Bu gerçekten olabilir mi, yoksa hayal mi?
If I have time, I will call you.
Vaktim olursa seni ararım.
Gerçek durum: vaktim olabilir de olmayabilir de. Kapı açık.
Bu tip normal zamanlarla kurulur: present + will.
If I had time, I would call you.
Vaktim olsa seni arardım.
Gerçek durum: vaktim yok. Bu bir hayal.
Bu tip bir adım geriye çekilmiş zamanlarla kurulur: past + would.
İngilizce, gerçek olmayan bir şeyi anlatmak için fiili bir zaman geriye atar. Geçmişten bahsettiği için değil, uzaklık yaratmak için.
Bu yüzden "If I had time" cümlesindeki had geçmişi değil, şu anki bir hayali anlatır. Öğrencilerin en çok şaşırdığı nokta budur.
Bu konu sınavda nerede çıkıyor?
| Bölüm | Soru sayısı | Koşul cümleleriyle ilgisi |
|---|---|---|
| Dilbilgisi | 10 soru | Boşluğa hangi koşul yapısının geleceği doğrudan sorulur |
| Cümle Tamamlama | 8 soru | Bir yarı verilir, diğerini aynı tipe uygun tamamlamanız istenir |
| Çeviri | 12 soru | Türkçedeki "-seydi / -ardı" yapıları buraya dayanır |
| Anlamca Yakın Cümle | 5 soru | "Yapmadı, pişman" cümlesi wish / 3. tip ile eşleştirilir |
Türkçe ipucu: "-irse ...-ir" → 1. tip; "-se ...-erdi" → 2. tip; "-seydi ...-ecekti" → 3. tip. Bu üç kalıbı Türkçede ayırt edebilen öğrenci İngilizcesinde de ayırt eder.
Tip 0 ve Tip 1 — gerçek koşullar
If you heat water to 100°C, it boils.
Suyu 100 dereceye ısıtırsan kaynar.
Bilimsel gerçekler ve değişmeyen kurallar için. Burada "if" yerine when da denebilir; anlam aynıdır.
If it rains, we will cancel the picnic.
Yağmur yağarsa pikniği iptal ederiz.
Gerçek durum: yağmur yağabilir, henüz belli değil.
if yarısı geniş zamandır ama geleceği anlatır. If it will rain yanlıştır.
Ana cümlede will yerine başka şeyler gelebilir:
modal: If you finish early, you can leave. → Erken bitirirsen çıkabilirsin.
emir: If you see him, tell him to call me. → Onu görürsen beni aramasını söyle.
Ama if yarısı hep aynı kalır: geniş zaman.
Tip 2 — şu anki hayal
Şu an gerçek olmayan bir durumu hayal eder. Türkçesi: "-se ... -erdi".
If I knew her number, I would call her.
Numarasını bilsem onu arardım.
Gerçek durum: numarasını bilmiyorum, aramıyorum.
If he studied harder, he could pass the exam.
Daha çok çalışsa sınavı geçebilirdi.
Gerçek durum: yeterince çalışmıyor, geçemiyor.
If it rains tomorrow, I will stay home. → yağmur ihtimali gerçek
If it rained in the desert, plants would grow. → neredeyse imkânsız
İkisi de gelecekten söz edebilir; fark konuşanın olayı ne kadar mümkün gördüğüdür. Bu yüzden "hangi tip?" sorusunun cevabı zaman değil, anlamdır.
Tip 2 — iki önemli ayrıntı
Tip 2'de be fiili bütün kişilerde were olur.
If I were you, I would accept.
Yerinde olsam kabul ederdim.
"If I was" günlük konuşmada duyulur ama sınavda daima were. "If I were you" tavsiye vermenin kalıbıdır, ezberleyin.
If I had a car… → Arabam olsa… (şu an yok)
Fiil geçmiş biçimde ama olay şimdiyle ilgili. Slayt 3'teki "hayal = bir adım geriye" kuralının uygulaması.
Tip 3 — geçmişe pişmanlık
Geçmişte olmamış bir şeyi hayal eder. Artık değiştirilemez. Türkçesi: "-seydi ... -ecekti / -irdi".
If I had studied, I would have passed.
Çalışsaydım geçerdim.
Gerçek durum: çalışmadım, geçemedim. İkisi de olmuş bitmiş.
If she had left earlier, she wouldn't have missed the train.
Daha erken çıksaydı treni kaçırmazdı.
Gerçek durum: erken çıkmadı, treni kaçırdı.
If I would have studied → if yarısında would olmaz
If I had studied, I would passed → ana cümlede "have + 3. hâl" eksik
If I studied, I would have passed → iki yarı farklı tipte; ikisi de geçmiş olmalı
Tanıma yolu: bir yarıda "had + 3. hâl" görürseniz diğer yarıda mutlaka "would have + 3. hâl" arayın.
Karışık tip — geçmişteki sebep, bugünkü sonuç
İki yarı farklı zamanlarda olabilir. YDT'nin ayırıcı sorusu genelde budur.
If I had taken the medicine, I would feel better now.
İlacı alsaydım şimdi daha iyi hissederdim.
Gerçek: ilacı almadım (geçmiş), şu an kötüyüm (şimdi).
İpucu kelime: now, today, still.
If he were more careful, he wouldn't have broken it.
Daha dikkatli biri olsaydı onu kırmazdı.
Gerçek: genelde dikkatsizdir (sürekli özellik), dün kırdı (geçmiş olay).
Burada if yarısı bir kişilik özelliği anlatır; o yüzden zamanı geniştir.
Kural: her yarının zamanını ayrı ayrı belirleyin. "Aynı tipte olmalı" diye bir zorunluluk yoktur; anlam neyi gerektiriyorsa o yazılır.
Ezber kartı — dört tip tek tabloda
| Tip | if yarısı | ana cümle | Anlamı | Türkçe eki |
|---|---|---|---|---|
| 0 | geniş zaman | geniş zaman | her zaman doğru | -irse ... -ir |
| 1 | geniş zaman | will + yalın | gelecekte mümkün | -irse ... -ecek |
| 2 | past simple (V2) | would + yalın | şu an gerçek değil | -se ... -erdi |
| 3 | had + V3 | would have + V3 | geçmişte olmadı | -seydi ... -ecekti |
| karışık | had + V3 | would + yalın | geçmiş sebep, bugünkü sonuç | -seydi ... şimdi -irdi |
Hızlı tanıma: ana cümlede will varsa Tip 1, would + yalın varsa Tip 2, would have + V3 varsa Tip 3. Ana cümleye bakmak çoğu soruyu bitirir.
wish ve if only — keşke
Türkçesi "keşke"dir. Mantığı koşul cümleleriyle aynıdır: gerçek olmayan şey bir adım geriye çekilir. if only aynı kuralla çalışır, sadece daha güçlüdür.
| Ne zaman için | Yapı | Örnek | Gerçek durum |
|---|---|---|---|
| Şimdi | wish + past simple | I wish I had a car. Keşke arabam olsa. | Arabam yok. |
| Şimdi (be) | wish + were | I wish I were taller. Keşke daha uzun olsam. | Uzun değilim. |
| Geçmiş | wish + had + V3 | I wish I had studied. Keşke çalışsaydım. | Çalışmadım. |
| Şikâyet / rica | wish + would + yalın | I wish you would stop shouting. Keşke bağırmayı bıraksan. | Bağırmayı sürdürüyor, rahatsızım. |
would sadece başka birinin davranışından şikâyet ederken kullanılır.
I wish he would listen. (o dinlemiyor, rahatsızım)
I wish I would be rich. → I wish I were rich.
Kendi durumunuz için would kullanılmaz; çünkü kendi davranışınızdan şikâyet etmek anlamsızdır.
if yerine kullanılan yapılar
Sınavda koşul cümlesi her zaman "if" ile başlamaz. Bu kelimeleri tanımazsanız cümlenin koşul olduğunu fark edemezsiniz.
You'll fail unless you study.
= You'll fail if you don't study.
Çalışmazsan kalırsın.
unless zaten olumsuzdur; içine bir daha "not" konmaz: unless you don't study.
provided/providing that, as long as = ...şartıyla
in case = ...ihtimaline karşı
otherwise = aksi hâlde
Take an umbrella in case it rains.
Yağmur yağar diye şemsiye al.
Resmî yazıda "if" silinir, yardımcı fiil öne geçer:
If I were you → Were I you
If he had known → Had he known
If it should rain → Should it rain
Sınav notu: Bu yapı YDT'de soru olarak sorulmaz — çıkmış sınavlarda devrik koşul cümlesi boşluk konusu olmamıştır. Ama okuma parçalarında ve çeviride karşınıza çıkabilir. Yani ezberleyip üretmeniz değil, görünce tanımanız gerekiyor: başında if olmadan "Had/Were/Should + özne" gördüyseniz orası bir koşul cümlesidir, soru cümlesi değil.
If it weren't for your help, I would fail.
Yardımın olmasa kalırdım.
If it hadn't been for your help, I would have failed.
Yardımın olmasaydı kalırdım.
"...olmasa/olmasaydı" anlamı. Arkasına isim gelir, cümle gelmez.
Aynı cümlenin doğru ve yanlış yazımları
| Yanlış | Doğru | Neden |
|---|---|---|
| If it will rain, we will stay in. | If it rains, we will stay in. | if yarısında will bulunmaz; geniş zaman gelecek anlamı taşır |
| If I would have money, I would buy it. | If I had money, I would buy it. | if yarısında would bulunmaz; Tip 2'de past simple gelir |
| If I was you, I would apologize. | If I were you, I would apologize. | Tip 2'de be fiili bütün kişilerde "were" olur |
| If she had left earlier, she would catch the train. | If she had left earlier, she would have caught the train. | İki yarı da geçmiş; ana cümlede "have + V3" şart |
| Unless you don't hurry, you'll be late. | Unless you hurry, you'll be late. | unless zaten olumsuzdur, ikinci bir "not" almaz |
| I wish I would be taller. | I wish I were taller. | wish + would sadece başkasının davranışı için kullanılır |
Altı tuzak
Boşluk if tarafındaysa will ve would içeren şıkları hemen eleyin.
Tek istisna kibar ricadır: "If you would wait here, please." Sınavda bu neredeyse hiç çıkmaz.
If I had known, I would tell you.
If I had known, I would have told you.
Verilen yarı hangi tipteyse, boşluğu ona göre doldurun. Verilen yarı cevabı söyler.
If I had a car… → arabam olsa (şimdi)
If I had had a car… → arabam olsaydı (geçmiş)
Tek "had" Tip 2'dir; geçmiş için had + 3. hâl gerekir.
unless = ...-mezse, "eğer" değil.
Unless you study, you will pass. (anlamsız)
Unless you study, you will fail.
Cümlenin ikinci yarısı olumsuz bir sonuç değilse unless yanlıştır.
Had I known… = If I had known…
Cümle "Had / Were / Should" ile başlıyor ve soru işareti yoksa, orası bir if cümlesidir.
I wish I have more time.
I wish I had more time.
wish'ten sonra daima bir adım geriye: have → had, did → had done.
Bu konu sınavda ne işe yarar?
ÖSYM'nin soru dağılımı 2018'den bu yana değişmedi: Dilbilgisi 10, Cümle Tamamlama 8, Çeviri 12, Anlamca Yakın Cümle 5 soru.
Hangi sorunun hangi konudan geldiği açıklanmaz; aşağıdakiler sayı iddiası değil, yapısal değerlendirmedir.
Cümle Tamamlama için biçilmiş kaftan: koşul cümlesi zaten iki yarıdan oluşur. Bir yarısı verilip diğeri sorulduğunda, doğru şıkkı fiil uyumu belirler; anlam tek başına yetmez.
Anlamca Yakın Cümle'de: "yapmadı ve pişman" anlamı üç ayrı yapıyla kurulabilir (Tip 3, wish + had + V3, should have + V3). Üçünün birbirine çevrilebildiğini bilmek bu soru tipini doğrudan çözer.
Devrik yapı bir okuma engelidir: "Had he known…" cümlesini soru sanan öğrenci paragrafta anlamı kaçırır. Soru gelmese bile tanımak zorunludur.
Çeviride: Türkçe "-seydi / -ecekti" ekleri gerçeklik derecesini taşır. Tipi ayıramayan öğrenci olmuş bir olayla hayali bir olayı karıştırır.
Öncelik hakkında dürüst uyarı: Koşul cümlesi dilbilgisi bölümünde her yıl gelen garantili bir soru değildir; yakın tarihli sınavlarda geldiği de gelmediği de olmuştur. Ayrıca geldiğinde her zaman fiil çifti biçimindedir (iki boşluk, her şıkta iki fiil) — tek başına "if cümlesini tamamla" sorusu gelmez. wish kalıbı ise dilbilgisi bölümünde çok az görülmüştür; onun asıl değeri Anlamca Yakın Cümle'de "yapmadı ve pişman" anlamını eşleştirmektir.
Soruyu çözerken izlenecek yol
Boşluk hangi yarıda? if tarafındaysa will/would'lu şıkları hemen eleyin. Bu tek adım çoğu soruda iki şık siler.
Verilen yarıya bakın, tipi o söyler: "would have + V3" görüyorsanız boşluğa "had + V3" gelir.
Örnek: "If she ____ earlier, she would have caught the train." → had left.
Zaman ipucu kelimesi var mı? "now, today, still" varsa karışık tip düşünün.
Örnek: "If I had slept well, I ____ tired now." → wouldn't be (would have been değil).
Cümle Had / Were / Should ile başlıyorsa orayı "if" gibi okuyun; kural aynen geçerlidir.
Slayt 9'daki tabloyu ezberleyin ama asıl işi gerçek durumu söyleyerek yapın: her cümleden sonra "peki gerçekte ne oldu?" diye sorun. Tip kendiliğinden çıkar.
Düzensiz fiillerin 3. hâlini bilmeden Tip 3 çözülmez.
Bundan sonraki ders: Edilgen Yapı ve Ettirgenler. Orada da "have + 3. hâl" kalıbı işinize yarayacak.
Hızlı kontrol (1/2) — birlikte çözelim
Önce siz düşünün, cevabı açmak için → tuşuna basıyorum.
If the company ____ more in research, it wouldn't have lost its market share.
A) invested B) had invested C) would invest D) invests E) would have invested
B) had invested
Verilen yarıda "wouldn't have lost" var → Tip 3. O hâlde if yarısı "had + 3. hâl" olmalı. C ve E zaten elenir: boşluk if tarafında, orada would bulunmaz.
Şirket araştırmaya daha çok yatırım yapsaydı pazar payını kaybetmezdi.
If I had accepted that job, I ____ in Ankara now.
A) would have lived B) will live C) would be living D) had lived E) lived
C) would be living
if yarısı geçmiş (had accepted) ama sonuç now diyor, yani bugünle ilgili. Karışık tip: would + yalın fiil. A) "would have lived" yazarsak bugünle bağ kopar.
O işi kabul etseydim şimdi Ankara'da yaşıyor olurdum.
Hızlı kontrol (2/2)
____ I known about the meeting, I would have attended.
A) If B) Have C) Had D) Were E) Should
C) Had
Cümle başında "if" yok ama soru işareti de yok: bu devrik bir if cümlesidir. "If I had known" cümlesinde if silinir, had öne geçer. A) "If" olsaydı arkasından "I had known" gelmesi gerekirdi.
Toplantıyı bilseydim katılırdım.
I wish I ____ a bigger house.
A) would have B) had C) have D) will have E) had had
B) had
wish + would sadece başkasının davranışından şikâyet ederken kullanılır (A elenir). Kendi durumumuz için zamanı bir adım geriye atarız: have → had. E) "had had" geçmişteki bir eve özlem olurdu, burada kastedilen şu an.
Keşke daha büyük bir evim olsa.
Aklınızda kalsın
if yarısında will ve would bulunmaz. Boşluk if tarafındaysa bu tek kural şıkların çoğunu eler.
Hayal = bir adım geriye. "If I had time" geçmiş değil, şu anki bir hayaldir.
Verilen yarı cevabı söyler. Ana cümlede "would have + V3" varsa if yarısı "had + V3"tür.
now / today gördüğünüzde karışık tipi düşünün.
unless = if ... not, içine ikinci bir "not" konmaz.
Had / Were / Should ile başlayan cümle bir if cümlesidir.
Extra Practice — şimdi çözerek pekiştirin. Bu dersin karşılığı test seti: Fiil Grameri (YDT Practice).
TESTİ AÇ →