Sıfat Cümlecikleri (Adjective Clauses)
Nedir? Bir ismi tarif eden cümleciktir. Türkçede "Dün gördüğüm adam geldi" derken "dün gördüğüm" kısmı "adam"ı tarif eder. İngilizcede bu tarif ismin arkasına gelir.
Cümlecik hangi ismi tarif ediyor, onu bulmak.
who / which / that / whose / where / when arasından doğrusunu seçmek.
Virgüllü ve virgülsüz kullanımın anlamı nasıl değiştirdiğini görmek.
İsim cümleciği ismin yerini tutar: I know what he wants. → Ne istediğini biliyorum.
Sıfat cümleciği ismi tarif eder: I know the man who called you. → Seni arayan adamı tanıyorum.
Ayırt etme yolu: cümlecikten hemen önce bir isim varsa sıfat cümleciğidir.
Önce terimler (1/2)
Bu derste üç işaret kullanacağım: mavi = tarif edilen isim, mor = ilgi zamiri, turuncu kutu = cümlecikteki boş yer.
Bir ismi tarif eder: tall man → uzun adam
Sıfat cümleciği de aynı işi yapar, sadece tek kelime değil bir cümleciktir ve ismin arkasına geçer:
the man who lives next door
yan kapıda oturan adam
Cümleciğin tarif ettiği isim. Her zaman cümleciğin hemen solundadır.
I met the girl who won the prize.
Ödülü kazanan kızla tanıştım.
Soruda ilk iş: cümleciğin solundaki ismi bulun. Bağlayıcı seçimi onun insan mı eşya mı olduğuna bağlıdır.
Cümleciği başlatan kelime: who, which, that, whose, where / when.
"Zamir" demek: bir ismin yerini tutan kelime. Burada da nitelenen ismin yerini tutar; bu yüzden cümlecikte o isim bir daha yazılmaz.
the man who he lives next door → "he" fazla.
İlgi zamiri bir öğenin yerini doldurur; o yüzden cümlecikte bir yer boş kalır.
the book which I read ___
"read" fiilinin nesnesi boş; onu "which" dolduruyor.
which I read it → "it" fazla, boşluk zaten dolu.
Önce terimler (2/2) — iki cümle nasıl birleşir?
Sıfat cümleciği aslında iki ayrı cümlenin birleşmiş hâlidir. Bunu bir kez görürseniz konu biter.
Cümle 1: I know the man. → Adamı tanıyorum.
Cümle 2: The man lives next door. → Adam yan kapıda oturuyor.
İki cümlede de "the man" var. Tekrarı silip yerine ilgi zamiri koyuyoruz:
Sonuç: I know the man who lives next door.
Yan kapıda oturan adamı tanıyorum.
Türkçede tarif ismin önüne gelir: yan kapıda oturan adam
İngilizcede tarif ismin arkasına gelir: the man who lives next door
Bu yüzden öğrenciler cümleyi Türkçe sırayla kurmaya çalışıp şaşırır. Kural: önce isim, sonra tarif.
Bu konu sınavda nerede çıkıyor?
| Bölüm | Soru sayısı | Sıfat cümlecikleriyle ilgisi |
|---|---|---|
| Dilbilgisi | 10 soru | Boşluğa hangi ilgi zamirinin geleceği doğrudan sorulur |
| Cümle Tamamlama | 8 soru | Boşluğa gelen yarı sık sık "who/which + fiil" biçimindedir |
| Paragraf soruları | 15 soru | Uzun cümleleri çözebilmek için cümleciği ayırt etmek şart |
| Çeviri | 12 soru | Türkçedeki "-an / -en / -dığı" ekleri İngilizcede sıfat cümleciğine dönüşür |
Türkçe ipucu: "-an, -en" eki (gelen, çalışan, kazanan) görürseniz İngilizcesi büyük ihtimalle who/which + fiil'dir.
"Kazanan takım" → the team which won
Hangi zamir, hangi isim için?
Seçim tek bir soruya bağlıdır: tarif edilen isim insan mı, değil mi?
the doctor who treated me
beni tedavi eden doktor
whom sadece nesne yerinde ve resmî yazıda kullanılır: the man whom I met. Konuşmada yerine who ya da that gelir.
the book which changed my life
hayatımı değiştiren kitap
Eşya, hayvan, kavram, olay için. İnsan için kullanılmaz.
the man / the book that I saw
who ve which yerine geçebilir. Ama iki yerde yasaktır: virgülden sonra ve edattan sonra (slayt 7 ve 8).
İsim cümleciği: I know that he is late. → that'ten sonra eksiksiz cümle var.
Sıfat cümleciği: the man that lives here → that'ten sonra öznesi eksik cümle var, ve solunda bir isim var.
Ayırt etme yolu iki soruda biter: solunda isim var mı? ve arkasındaki cümle eksik mi? İkisi de evetse sıfat cümleciğidir.
Cümlecikte eksik olan ne? Özne mi, nesne mi?
Bu ayrım YDT'de doğrudan sorulur, çünkü zamirin düşüp düşemeyeceğini belirler.
the man who ___ called me
beni arayan adam
"called" fiilinin öznesi yok; onu "who" dolduruyor. Silerseniz cümle öznesiz kalır.
the man called me → anlam tamamen değişir: "adam beni aradı".
Tanıma yolu: zamirden hemen sonra fiil geliyorsa özne eksiktir.
the man who I met ___
tanıştığım adam
"met" fiilinin nesnesi yok; onu "who" dolduruyor. Ama cümlenin kendi öznesi (I) var.
the man I met → zamir silinebilir, cümle bozulmaz.
Tanıma yolu: zamirden hemen sonra özne (I, he, the boy…) geliyorsa nesne eksiktir.
Tek cümlelik kural: zamirden sonra fiil varsa düşemez, özne varsa düşebilir.
Diğer üç zamir: whose, where, when
the student whose project won
projesi kazanan öğrenci
Türkçesi: "-ın ... -ı". Arkasından daima bir isim gelir (whose project, whose father).
İnsan için de eşya için de kullanılır: a house whose roof is broken.
the city where I was born
doğduğum şehir
Arkasından eksiksiz cümle gelir. Eğer arkasında eksik cümle varsa "which" kullanılır: the city which I visited.
the day when we met
tanıştığımız gün
day, year, time, moment gibi zaman isimlerinden sonra.
the house where I live → "I live" eksiksiz, yer anlamı var.
the house which I bought → "I bought" nesnesiz, eksik.
the house where I bought → yanlış: "bought" nesne bekliyor, where onu dolduramaz.
Test: arkasındaki cümlede eksik yoksa where, eksik varsa which.
Virgül anlamı değiştirir
İki tür sıfat cümleciği vardır. Aradaki fark tek bir virgüldür ama anlam tamamen başkadır.
My brother who lives in Ankara is a doctor.
Ankara'da oturan kardeşim doktordur.
Anlam: birden fazla kardeşim var, bunlardan Ankara'da olanı doktor. Cümlecik olmazsa hangisinden bahsettiğimiz anlaşılmaz — yani gerekli bilgidir.
that kullanılabilir. Zamir düşebilir (nesne eksikse).
My brother, who lives in Ankara, is a doctor.
Kardeşim, ki Ankara'da oturuyor, doktordur.
Anlam: tek kardeşim var. Ankara bilgisi sadece ekstra. Cümleciği silseniz de cümle anlaşılır.
that kullanılamaz. Zamir düşemez.
Nitelenen isim zaten tek ve belliyse virgül konur: özel isimler (Istanbul, Mr. Yılmaz), my mother, the sun, this book.
Istanbul, which is the largest city, has heavy traffic.
İstanbul zaten tek; tarif etmeye gerek yok, o yüzden virgüllü.
Istanbul which is the largest city… → yanlış, "hangi İstanbul?" demiş oluruz.
Edat + ilgi zamiri (in which, for whom…)
Cümlecikte bir edat (in, on, at, for, with, about) varsa iki yazım biçimi vardır. YDT resmî olanı sorar.
Günlük: the house which I live in
Resmî: the house in which I live
içinde yaşadığım ev
Edat öne alınırsa arkasından sadece which ya da whom gelir.
in that I live → that gelmez
for who I work → who gelmez, whom gelir
Kural: edattan sonra which (eşya) ya da whom (insan).
She has three sons, two of whom are doctors.
Üç oğlu var, ikisi doktor.
He wrote ten books, most of which are novels.
On kitap yazdı, çoğu roman.
Bu kalıp YDT'de sık çıkar; daima virgüllüdür ve "of them" yazılmaz.
Cümleciği kısaltma (reduction)
Sıfat cümlecikleri kısaltılabilir. Paragraf sorularında kısaltılmış hâlleri sürekli görürsünüz; tanımazsanız cümleyi çözemezsiniz.
the man who lives next door
↓
the man living next door
yan kapıda oturan adam
Zamir silinir, fiil -ing hâline geçer. Zaten "is/are + -ing" varsa sadece yardımcı fiil silinir: the man who is waiting → the man waiting.
the book which was written in 1980
↓
the book written in 1980
1980'de yazılan kitap
"which was" silinir, geriye 3. hâl kalır.
Sadece öznesi eksik cümlecikler kısaltılır.
the man who called me → the man calling me (özne eksikti, olur)
the man who I called → the man calling (nesne eksikti, olmaz — anlam ters döner)
Neden ters döner? "the man calling" = arayan adam; oysa aslı "benim aradığım" adamdı.
Aynı cümlenin doğru ve yanlış yazımları
Her satırda tek bir hata var. Sağdaki sütun neden yanlış olduğunu söylüyor.
| Yanlış | Doğru | Neden |
|---|---|---|
| The man which helped us was kind. | The man who helped us was kind. | "man" insan; which insan için kullanılmaz |
| The book that I read it was long. | The book that I read was long. | "that" zaten nesnenin yerini tutuyor; "it" fazla |
| Ankara, that is the capital, is big. | Ankara, which is the capital, is big. | Virgülden sonra "that" kullanılmaz |
| This is the house where I bought. | This is the house which I bought. | "bought" nesne bekliyor; where boşluk dolduramaz |
| The girl whose is famous sang. | The girl whose father is famous sang. | whose'dan sonra daima bir isim gelir |
| The company for who I work is new. | The company for which I work is new. | Edattan sonra which ya da whom gelir |
Ezber kartı
| Zamir | Ne için | Arkasından ne gelir | Virgülden sonra | Edattan sonra |
|---|---|---|---|---|
| who | insan | eksik cümle | ✓ | ✗ |
| whom | insan (nesne) | özne + fiil | ✓ | ✓ |
| which | insan dışı | eksik cümle | ✓ | ✓ |
| that | ikisi de | eksik cümle | ✗ | ✗ |
| whose | sahiplik | isim + … | ✓ | ✓ |
| where | yer | eksiksiz cümle | ✓ | ✗ |
| when | zaman | eksiksiz cümle | ✓ | ✗ |
İki soruyla çözülür: (1) Sol taraftaki isim insan mı? (2) Arkadaki cümlede eksik var mı?
Tablodaki "edattan sonra" sütunu şu demek: in which, for whom, of which gibi kalıplar kurulabilir mi? that, who, where ve when bu kalıba giremez.
Altı tuzak
the film which I watched it
the film which I watched
Boşluk zaten "which" ile doldu; ikinci kez doldurulmaz. Türkçe düşünen öğrencinin en sık hatası.
the students who is late
the students who are late
Cümlecikteki fiil, solundaki isme uyar. "students" çoğul → are.
My father, that is a teacher,…
My father, who is a teacher,…
Virgül gördüğünüz an "that" içeren şıkkı eleyin.
the man who's car is red
the man whose car is red
Arkasında isim varsa whose. who's = who is demektir.
The boy who lives here.
The boy who lives here is my friend.
Cümlecik bitince ana cümlenin yüklemi gelmeli. Uzun cümlelerde öğrenci bunu unutur.
the roof of the house which was damaged
Zamir hemen solundaki isme bağlanır (house). Çatı kastediliyorsa cümle yeniden kurulmalıdır: the house's roof, which was damaged…
Bu konu sınavda ne işe yarar?
ÖSYM'nin soru dağılımı 2018'den bu yana değişmedi: Dilbilgisi 10, Cümle Tamamlama 8, Paragraf 15, Çeviri 12 soru.
Hangi sorunun hangi konudan geldiği açıklanmaz; aşağıdakiler sayı iddiası değil, yapısal değerlendirmedir.
Doğrudan soru olarak: boşluğa ilgi zamiri istenir. Burada bilgi ya vardır ya yoktur; tahminle çözülmez.
Cümle Tamamlama'da: şıkların birçoğu ilgi cümleciğiyle kurulur. Cümleciğin hangi ismi nitelediğini görmeden doğru şık seçilemez.
Paragrafta: akademik cümleler uzundur ve uzunluğun kaynağı çoğu zaman ilgi cümlecikleridir. Kısaltılmış biçimleri (living, written) tanımak okuma hızını doğrudan etkiler.
Çeviride: Türkçe bu yapıyı sıfat-fiil ekiyle kurar (gelen, yazılmış) ve cümlecik ismin önüne geçer; İngilizcede arkasına gelir. Sıra ters olduğu için yapıyı tanımayan öğrenci çeviriyi karıştırır.
Soruyu çözerken izlenecek yol
Boşluğun solundaki isme bakın: insan mı, eşya mı, yer mi, zaman mı?
Örnek: the scientist ____ → insan → who / whose.
Boşluğun sağındaki cümlede eksik var mı? Eksik varsa who/which/that, eksik yoksa where/when.
Örnek: the city ____ I was born → "I was born" eksiksiz → where.
Boşluktan hemen sonra isim mi var? Öyleyse whose.
Örnek: the writer ____ novels sell well → whose.
Ortada virgül var mı? Varsa "that" içeren şıkları eleyin.
Bu konuyu ezberlemeyin; her soruda solda ne var, sağda ne eksik diye sorun. İki soru neredeyse bütün soruları çözer.
Türkçe çeviride "-an / -en" ekini görünce doğrudan who/which arayın.
Bundan sonraki ders: Dolaylı Anlatım ve Zaman Uyumu. Orada isim cümleciğindeki zaman geriye çekme kuralını ayrıntılı göreceğiz.
Hızlı kontrol (1/2) — birlikte çözelim
Önce siz düşünün, cevabı açmak için → tuşuna basıyorum.
This is the village ____ my grandparents grew up.
A) which B) that C) where D) whose E) when
C) where
Sol taraf "village" = yer. Sağ taraf "my grandparents grew up" eksiksiz bir cümle. Eksiksiz + yer → where. "which" olsaydı sağda bir eksik olması gerekirdi.
Burası büyükannemlerin büyüdüğü köy.
The author ____ books we studied won a prize.
A) who B) whose C) which D) whom E) that
B) whose
Boşluktan hemen sonra bir isim var: books. Sahiplik anlamı var (yazarın kitapları). Bu iki işaret whose demektir.
Kitaplarını okuduğumuz yazar ödül kazandı.
Hızlı kontrol (2/2)
He gave me twenty photos, ten of ____ were black and white.
A) them B) that C) which D) whose E) what
C) which
"of" edatından sonra geliyoruz; edattan sonra sadece which (eşya) ya da whom (insan) gelir. "photos" eşya → which. A) them olmaz: iki cümleyi bağlayacak bir ilgi zamiri gerekiyor, "them" bağlama işi yapmaz.
Bana yirmi fotoğraf verdi, bunların on tanesi siyah beyazdı.
My mother, ____, works here.
A) that is a nurse B) who is a nurse C) which is a nurse D) whose is a nurse E) she is a nurse
B) who is a nurse
Virgül var: virgülden sonra that kullanılmaz (A elenir). "mother" insan olduğu için which olmaz (C). whose'dan sonra isim gelmeli, "whose is" olmaz (D). E'de ilgi zamiri yok, iki cümle virgülle bağlanamaz. Ayrıca "my mother" zaten tek ve belli olduğu için virgüllü kullanım doğrudur.
Hemşire olan annem burada çalışıyor.
Aklınızda kalsın
Sıfat cümleciği ismi tarif eder ve ismin arkasına gelir. Türkçenin tersi.
Zamir seçimi: insan → who, eşya → which, ikisi de → that, sahiplik → whose, yer → where, zaman → when.
Zamirden sonra fiil varsa zamir düşemez; özne varsa düşebilir.
Fazladan zamir yazmayın: which I read it yanlış.
Virgül varsa that yasak, zamir düşemez; anlam "ek bilgi"ye döner.
Extra Practice — şimdi çözerek pekiştirin. Bu dersin karşılığı test seti: Cümle Tamamlama (YDT Practice).
TESTİ AÇ →